Lương Ngọc Quyến – Người chiến sĩ cách mạng kiên cường
Lương Ngọc Quyến (1885–1917) là nhà yêu nước, nhà cách mạng đầu thế kỷ XX, con trai của nhà giáo và chí sĩ Lương Văn Can, quê gắn với làng Nhị Khê, Thường Tín xưa. Ông trưởng thành trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ, nhiều phong trào đấu tranh giành độc lập liên tiếp xuất hiện. Chứng kiến cảnh đất nước mất chủ quyền, Lương Ngọc Quyến sớm nuôi dưỡng ý chí cứu nước. Khác với con đường cải cách giáo dục mà cha ông theo đuổi, ông lựa chọn hoạt động cách mạng nhằm đánh đổ ách thống trị thực dân. Ông tham gia phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng, sang Nhật Bản học tập và tìm kiếm sự hỗ trợ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Tại đây, ông tiếp xúc với tư tưởng canh tân, các hoạt động chính trị và những người Việt Nam có chung khát vọng độc lập. Những năm tháng ở nước ngoài giúp ông củng cố quyết tâm, chuẩn bị cho hành trình trở về tiếp tục đấu tranh.
Sau thời gian hoạt động ở nước ngoài, Lương Ngọc Quyến trở về châu Á để tiếp tục tổ chức lực lượng chống Pháp. Năm 1915, ông bị chính quyền thực dân bắt tại Trung Quốc và sau đó bị đưa về giam giữ tại Thái Nguyên. Năm 1917, ông tham gia cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên do Trịnh Văn Cấn, thường gọi là Đội Cấn, lãnh đạo. Cuộc khởi nghĩa nhằm giành quyền kiểm soát địa phương và mở rộng phong trào chống thực dân, nhưng cuối cùng bị đàn áp. Lương Ngọc Quyến hy sinh trong cuộc đấu tranh ấy khi mới 32 tuổi. Dù phong trào thất bại, tinh thần bất khuất của ông trở thành một dấu ấn trong lịch sử cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Câu chuyện về Lương Ngọc Quyến cho thấy lòng yêu nước đôi khi đòi hỏi con người phải chấp nhận những hy sinh lớn lao vì tương lai dân tộc. Ngày nay, nhắc đến ông cũng là nhắc đến truyền thống yêu nước của gia đình Lương Văn Can và vùng đất Nhị Khê, nơi nhiều thế hệ đã góp phần vào sự nghiệp giáo dục, canh tân và đấu tranh giành độc lập.
