Lưỡng Quốc Trạng Nguyên
Tác giả: Nhữ Vũ Khánh Linh
Mạc Đĩnh Chi sinh năm 1272, quê ở Lũng Động, Chí Linh, Hải Dương, trong một gia đình nghèo nhưng có truyền thống hiếu học. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, chăm chỉ và có ý chí học tập. Năm 1304, dưới triều vua Trần Anh Tông, Mạc Đĩnh Chi thi đỗ Trạng nguyên, trở thành một trong những người đứng đầu khoa thi Nho học của Đại Việt.
Sau khi đỗ đạt, Mạc Đĩnh Chi được bổ dụng làm quan và từng bước đảm nhận nhiều chức vụ trong triều Trần. Ông nổi tiếng không chỉ bởi tài năng học vấn mà còn bởi khả năng ứng đối và kiến thức uyên bác. Trong bối cảnh quan hệ giữa Đại Việt và nhà Nguyên vẫn có nhiều vấn đề phức tạp, tài năng ngoại giao của ông cũng được triều đình coi trọng.
Năm 1308, Mạc Đĩnh Chi được cử sang nhà Nguyên. Trong chuyến đi này, ông tham gia các hoạt động bang giao và có nhiều lần đối đáp với quan lại, học giả nhà Nguyên. Tài năng văn chương và khả năng ứng đối của vị sứ thần Đại Việt được phía nhà Nguyên đánh giá cao. Từ những ghi chép về chuyến đi, hình ảnh Mạc Đĩnh Chi nổi lên như một trí thức có học vấn và bản lĩnh trong hoạt động ngoại giao.
Trong sử sách và các tư liệu về Mạc Đĩnh Chi, ông thường được nhắc đến với danh hiệu “Lưỡng quốc Trạng nguyên”. Tuy nhiên, đây là danh xưng gắn với giai thoại và truyền thuyết về tài ứng đối của ông khi đi sứ, chứ không nên hiểu rằng ông chính thức đỗ Trạng nguyên của cả Đại Việt và Trung Quốc. Vì vậy, khi kể về nhân vật này, điều chắc chắn có thể khẳng định là ông là Trạng nguyên của Đại Việt và một vị sứ thần nổi tiếng về tài văn chương, ứng đối.
Trong thời gian làm quan, Mạc Đĩnh Chi tiếp tục được triều Trần giao nhiều trọng trách. Ông từng giữ chức Tả bộc xạ, một chức quan cao trong triều đình. Những đóng góp của ông không chỉ nằm ở học vấn mà còn ở việc tham gia công việc chính trị và bang giao của đất nước.
Mạc Đĩnh Chi qua đời năm 1346. Hơn bảy thế kỷ sau, tên tuổi ông vẫn được nhắc đến như một trong những vị Trạng nguyên tiêu biểu của thời Trần. Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Mạc Đĩnh Chi không chỉ là việc ông đỗ Trạng nguyên mà còn là tài học và khả năng ứng đối trong hoạt động ngoại giao, góp phần thể hiện trí tuệ và vị thế của Đại Việt trong quan hệ với các nước láng giềng.
