“Lưỡng quốc tướng quân” Nguyễn Sơn – Vị tướng đa tài của Việt Nam và Trung Quốc

1. Tuổi trẻ và con đường đến với cách mạng

Nguyễn Sơn tên thật là Vũ Nguyên Bác, quê gốc ở Kiêu Kỵ, Gia Lâm nhưng sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Xuất thân trong một gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước, ông sớm có tinh thần cách mạng. Năm 1925, khi mới 17 tuổi, ông được đưa sang Quảng Châu, Trung Quốc và tham gia lớp học chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức, trực tiếp giảng dạy. Sau đó, ông được gửi vào Trường Quân sự Hoàng Phố để học quân sự.

Sau khi tốt nghiệp, ông tham gia Đảng Cộng sản Trung Quốc và hoạt động trong phong trào cách mạng Trung Quốc. Từ năm 1929, với tên Hồng Thủy, ông gia nhập Hồng quân và nhanh chóng trưởng thành qua nhiều vị trí như chính ủy tiểu đoàn, chính ủy trung đoàn, chủ nhiệm chính trị sư đoàn, cán bộ phụ trách văn hóa – tuyên truyền. Ông còn góp phần xây dựng đoàn kịch nói đầu tiên của Hồng quân công nông.

2. Những năm tháng hoạt động tại Trung Quốc

Năm 1934, Hồng Thủy được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương nước Cộng hòa Xô viết Trung Hoa và là người Việt Nam duy nhất trong số những người nước ngoài tham gia Vạn lý trường chinh.

Cuộc đời hoạt động của ông tại Trung Quốc gặp không ít gian nan. Có thời điểm ông bị vu cáo là “gián điệp quốc tế”, bị khai trừ khỏi Đảng và đứng trước nguy cơ bị ám hại. Nhờ sự bảo vệ của những người đồng chí như Chu Đức, Lưu Bá Thừa, ông vượt qua hiểm nguy. Sau đó, ông tiếp tục hoạt động trong phong trào kháng Nhật ở Sơn Tây, giữ nhiều chức vụ quan trọng.

Những năm tháng này đã giúp Nguyễn Sơn tích lũy kinh nghiệm phong phú về quân sự, chính trị, tổ chức, giáo dục và văn hóa, tạo nên một con người đa tài và có năng lực lãnh đạo toàn diện.

3. Trở về Việt Nam và trực tiếp chỉ huy kháng chiến

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hồng Thủy mong muốn trở về quê hương. Được lãnh đạo hai Đảng đồng ý, ông trở về Việt Nam và lấy tên mới là Nguyễn Sơn để giữ bí mật.

Tháng 7-1946, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến miền Nam Việt Nam kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Trung Bộ. Trong hoàn cảnh chiến trường Nha Trang – Khánh Hòa và Nam Trung Bộ rất căng thẳng, Nguyễn Sơn cùng tập thể lãnh đạo tổ chức lực lượng chiến đấu, góp phần ngăn chặn bước tiến của quân Pháp.

Ông đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo cán bộ quân sự, chủ trương vừa huấn luyện chính quy vừa rèn luyện qua thực tế chiến đấu. Đây là một trong những đóng góp quan trọng của ông đối với việc xây dựng lực lượng vũ trang trong những năm đầu kháng chiến.

4. Xây dựng Liên khu 4 và phát triển lực lượng kháng chiến

Giữa năm 1947, Nguyễn Sơn được điều ra làm Khu trưởng Liên khu 4. Tại đây, ông có nhiều đóng góp trong việc xây dựng lực lượng chủ lực, củng cố hậu phương và tổ chức chiến đấu chống quân Pháp.

Ông trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh, đồng thời thành lập các trường quân chính để đào tạo cán bộ. Một sáng kiến nổi bật của ông là hình thức huấn luyện “Đại đội tập”, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp đánh giá cao.

Nguyễn Sơn cũng biên soạn tài liệu “Dân quân – Một lực lượng chiến lược”, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của dân quân, du kích trong chiến tranh nhân dân.

5. Một vị tướng không chỉ giỏi quân sự mà còn giàu năng lực văn hóa

Điểm đặc biệt ở Nguyễn Sơn là ông không chỉ quan tâm đến quân sự. Dưới sự lãnh đạo của ông, Liên khu 4 trở thành một trung tâm văn hóa kháng chiến, quy tụ nhiều văn nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ nổi tiếng.

Ông chủ trương mở Lớp văn hóa kháng chiến, thành lập báo Vệ quốc quân Khu 4 và các đoàn văn công. Qua đó, ông góp phần xây dựng đời sống tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong những năm tháng chiến tranh gian khổ.

Chính sự kết hợp giữa tài năng quân sự, chính trị, giáo dục và văn hóa đã làm nên hình ảnh một Nguyễn Sơn đặc biệt đa tài.

6. “Lưỡng quốc tướng quân”

Năm 1948, trong đợt phong tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, Nguyễn Sơn được phong quân hàm Thiếu tướng. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng ông lời căn dặn nổi tiếng: “Đảm dục đại – Tâm dục tế – Trí dục viên – Hạnh dục phương”, thể hiện mong muốn ông vừa có bản lĩnh lớn, vừa có tâm sáng, trí tuệ toàn diện và phẩm chất ngay thẳng.

Cuối năm 1949, Nguyễn Sơn ra Việt Bắc, sau đó năm 1950 trở lại Trung Quốc công tác theo thỏa thuận giữa hai nước. Ông giữ nhiều chức vụ trong Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc.

Ngày 27-9-1955, ông được Nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa phong quân hàm Thiếu tướng, đồng thời được trao Huân chương Bát nhất, Huân chương Độc lập và Huân chương Giải phóng hạng Nhất. Đây là trường hợp đặc biệt đối với một người nước ngoài, thể hiện sự trân trọng của Trung Quốc đối với những đóng góp của ông.

Từ đó, Nguyễn Sơn trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của tình hữu nghị Việt Nam – Trung Quốc và được gọi bằng danh hiệu “Lưỡng quốc tướng quân”.

7. Những năm cuối đời và sự tiếc thương của hai dân tộc

Năm 1956, Nguyễn Sơn lâm bệnh nặng và được đưa về Việt Nam theo nguyện vọng. Ngày ông rời Trung Quốc, đông đảo các nguyên soái, tướng lĩnh, cán bộ và người dân đến tiễn đưa. Điều đó cho thấy tình cảm sâu sắc mà nhân dân và quân đội Trung Quốc dành cho ông.

Ngày 21-10-1956, Nguyễn Sơn qua đời khi tài năng và sức cống hiến vẫn đang ở độ phát triển. Ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với quân đội và nhân dân Việt Nam và Trung Quốc.

Ý nghĩa: Nguyễn Sơn là hình ảnh tiêu biểu của một người cách mạng có tài năng quân sự, bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức, kiến thức văn hóa và tinh thần quốc tế cao đẹp. Cuộc đời ông không chỉ góp phần vào sự nghiệp cách mạng của Việt Nam mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Trung Quốc, trở thành biểu tượng đẹp của tình đoàn kết, hữu nghị giữa hai dân tộc.