LƯƠNG VĂN CAN – CHÍ SĨ YÊU NƯỚC VÀ NHÀ GIÁO DỤC TIÊN PHONG

Lương Văn Can (1854–1927) là một nhà giáo dục và chí sĩ yêu nước nổi bật của Việt Nam vào đầu thế kỷ XX. Ông quê ở làng Nhị Khê, huyện Thường Tín, nay thuộc Hà Nội. Từ nhỏ, ông đã chăm chỉ học tập và sớm có thành tích trong việc học. Năm 21 tuổi, ông đỗ Cử nhân. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Nhận thấy xã hội lúc bấy giờ có nhiều hạn chế, Lương Văn Can không muốn theo con đường làm quan lâu dài mà dành nhiều tâm huyết cho giáo dục và các hoạt động canh tân. Ông mở trường dạy học tại Hà Nội và giao lưu với nhiều sĩ phu yêu nước có tư tưởng đổi mới.

Năm 1907, Lương Văn Can cùng nhiều sĩ phu yêu nước thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội và ông giữ vai trò Thục trưởng. Trường được tổ chức theo hướng giáo dục mới, nhằm mở mang dân trí và nâng cao tinh thần yêu nước. Nội dung học tập gồm chữ Quốc ngữ, chữ Hán, chữ Pháp cùng các kiến thức về lịch sử, địa lý, khoa học và xã hội. Nhà trường cũng tổ chức diễn thuyết, biên soạn và phổ biến tài liệu giáo dục. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Đông Kinh Nghĩa Thục chỉ hoạt động khoảng 9 tháng, từ tháng 3 đến tháng 12 năm 1907, nhưng đã tạo ảnh hưởng đáng kể đối với phong trào giáo dục và yêu nước đầu thế kỷ XX. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Sau khi phong trào bị đàn áp, năm 1914 Lương Văn Can bị bắt và bị kết án 10 năm biệt xứ, đưa sang Nam Vang (Phnôm Pênh). Sau hơn 7 năm, ông được giảm án và trở về Hà Nội vào năm 1921. Tại đây, ông tiếp tục mở trường Ôn Như và dành thời gian biên soạn sách. Một số tác phẩm của ông gồm Quốc sư phạm lịch sử, Hán học tiệp kính, Âu học tùng đàm, Gia huấn và Thương học phương châm. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Lương Văn Can qua đời ngày 12/6/1927 tại Hà Nội. Cuộc đời ông để lại dấu ấn trong lịch sử giáo dục và phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX. Đặc biệt, những đóng góp của ông đối với Đông Kinh Nghĩa Thục thể hiện tinh thần coi trọng giáo dục, mở mang dân trí và mong muốn canh tân đất nước. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)