Lương Văn Can – Người thầy khai mở tinh thần yêu nước qua Đông Kinh Nghĩa Thục

Sinh năm 1854 tại thôn Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Nội, Lương Văn Can xuất thân từ gia đình nghèo khó, thuở trẻ từng phải đi làm thợ sơn để kiếm sống. Đường học vấn của ông bắt đầu từ chữ Hán ở Hà Nội, và năm 1874 ông đỗ cử nhân trong kỳ thi Hương được tổ chức tại đây.

Dù có học vị, ông không ra làm quan dưới chế độ thuộc địa mà chọn ở nhà dạy học. Ông từ chối cả chức Giáo thụ được triều đình bổ nhiệm lẫn ghế trong Hội đồng thành phố do chính quyền Pháp mời, vì nhận thấy nước nhà ngày càng suy yếu, làm quan cũng khó lòng mang lại lợi ích cho dân.

Tháng 3 năm 1907, ông cùng những người cùng chí hướng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở phố Hàng Đào. Nhà trường hướng tới việc khơi dậy lòng yêu nước và lòng tự hào dân tộc, truyền bá tư tưởng học thuật mới và lối sống văn minh, đồng thời hỗ trợ các phong trào Đông Du và Duy Tân đang lan rộng khắp nước.

Vì phong trào mang ý nghĩa cách mạng và lan nhanh, thực dân Pháp đã lo sợ và ra lệnh giải tán trường vào cuối năm 1907. Sau đó, ông nhiều lần bị bắt giữ và cuối cùng bị kết án biệt xứ, lưu đày sang Nam Vang trong vụ án năm 1913.

Hơn tám năm sau, ông được giảm án và trở về Hà Nội năm 1921. Thấy phong trào yêu nước đã tan rã, ông chuyển hướng sang mở trường Ôn Như vừa dạy học vừa biên soạn sách, để lại nhiều tác phẩm về chữ Hán, giáo dục trẻ em và địa dư đất nước.

Ông qua đời tại Hà Nội ngày 13 tháng 6 năm 1927, thọ 73 tuổi. Lời dặn cuối cùng của ông, giữ gìn tinh hoa của đất nước và rửa nhục cho non sông, là một thông điệp đáng để thế hệ trẻ suy ngẫm và noi theo.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Lương Văn Can" (https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Can), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.

Ảnh: Thuydaonguyen, giấy phép Public domain (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E1%BA%A2nh_L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Can.jpg).