Lương Văn Can - Nhà giáo dục canh tân tiên phong, người sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục

Lương Văn Can sinh ra tại xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), trong một gia đình nhà nho nghèo. Vốn đỗ cử nhân, là một nhà nho uyên bác nhưng sớm nhận thức được sự lạc hậu của nền học vấn khoa cử phong kiến cũ trước làn sóng xâm lược của phương Tây, ông đã chủ trương từ bỏ lối học tầm chương cú để tiếp thu những tư tưởng canh tân tiến bộ từ Nhật Bản, Trung Quốc và phương Tây nhằm cứu nước bằng con đường khai trí.

Năm 1907, cùng với các sĩ phu yêu nước như Nguyễn Quyền, Đỗ Quang, Phan Châu Trinh, cụ Lương Văn Can đứng ra sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục tại số phố Hàng Đào, Hà Nội. Đây là một mô hình trường học cách mạng mang tính đột phá thời bấy giờ: dạy học miễn phí, bỏ lối học cũ, truyền bá chữ Quốc ngữ, khoa học thực nghiệm, tư tưởng dân chủ và lòng yêu nước nồng nàn. Dù chỉ hoạt động được một thời gian ngắn trước khi bị thực dân Pháp khép tội, đàn áp và đóng cửa, Đông Kinh Nghĩa Thục đã tạo ra một tiếng vang chấn động, thức tỉnh cả một thế hệ thanh niên trí thức Bắc Kỳ. Cụ Lương Văn Can sau đó bị thực dân Pháp bắt giam và đày đi Nam Kỳ, nhưng tư tưởng canh tân, giáo dục vì dân vì nước của cụ mãi trường tồn cùng lịch sử dân tộc.