LƯƠNG VĂN CAN – NHÀ GIÁO YÊU NƯỚC, NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO TƯ TƯỞNG KINH DOANH CỦA NGƯỜI VIỆT

LƯƠNG VĂN CAN – NHÀ GIÁO YÊU NƯỚC, NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO TƯ TƯỞNG KINH DOANH CỦA NGƯỜI VIỆT

Lương Văn Can (1854–1927) là nhà giáo, nhà tư tưởng và nhà yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỉ XX. Ông được biết đến là một trong những người sáng lập phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, góp phần thúc đẩy công cuộc đổi mới giáo dục, nâng cao dân trí và khơi dậy tinh thần tự cường dân tộc. Không chỉ quan tâm đến việc học, ông còn đặc biệt chú trọng phát triển kinh tế, khuyến khích người Việt làm thương nghiệp và xây dựng nền kinh tế độc lập, vững mạnh.

Lương Văn Can sinh năm 1854 tại làng Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, tỉnh Hà Đông, nay thuộc thành phố Hà Nội. Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho, ông sớm được tiếp thu nền học vấn truyền thống và hình thành tinh thần ham học hỏi. Năm 1871, ông đỗ cử nhân khi tuổi đời còn trẻ. Tuy có điều kiện theo đuổi con đường quan trường, ông lựa chọn gắn bó với sự nghiệp giáo dục, mở trường dạy học và đào tạo nhiều thế hệ học trò. Qua hoạt động giảng dạy, ông nhận thấy nền giáo dục đương thời cần được đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.

Đầu thế kỉ XX, trước tình cảnh đất nước chịu ách thống trị của thực dân Pháp, Lương Văn Can tích cực tham gia phong trào Duy Tân. Năm 1907, ông cùng Nguyễn Quyền và các sĩ phu yêu nước thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội. Nhà trường chủ trương truyền bá kiến thức mới, khuyến khích học chữ Quốc ngữ, phổ biến khoa học và lịch sử, đồng thời cổ vũ tinh thần dân chủ, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Hoạt động của Đông Kinh Nghĩa Thục góp phần tạo nên một làn sóng đổi mới trong giáo dục và tư tưởng, giúp nhiều người nhận thức rõ hơn về vai trò của tri thức đối với tương lai dân tộc.

Bên cạnh sự nghiệp giáo dục, Lương Văn Can còn có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển tư tưởng kinh doanh của người Việt. Ông cho rằng muốn đất nước giàu mạnh, người Việt cần biết tổ chức sản xuất, phát triển thương nghiệp, xây dựng uy tín trong buôn bán và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông đặc biệt đề cao chữ tín, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần tự lực. Những quan điểm này được thể hiện trong các trước tác về thương học, tiêu biểu là Thương học phương châm và Kim cổ cách ngôn. Qua đó, ông mong muốn khơi dậy ý thức làm kinh tế trong nhân dân, giúp người Việt từng bước xây dựng nền tảng kinh tế vững vàng.

Năm 1908, thực dân Pháp đóng cửa Đông Kinh Nghĩa Thục và đàn áp những người tham gia phong trào. Lương Văn Can bị bắt, sau đó bị đưa đi an trí tại Phnom Penh, Campuchia. Trong những năm tháng xa quê, ông vẫn tiếp tục suy ngẫm, viết sách và truyền bá những quan điểm về giáo dục, kinh tế. Đến năm 1921, ông được trở về Việt Nam, tiếp tục hoạt động trí thức cho đến khi qua đời năm 1927. Dù phải trải qua nhiều khó khăn, ông vẫn kiên trì theo đuổi lý tưởng nâng cao dân trí và phát triển thực lực của người Việt.

Lương Văn Can để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử giáo dục và tư tưởng kinh tế Việt Nam. Ông là tấm gương về tinh thần học hỏi, ý chí tự cường và trách nhiệm của người trí thức đối với vận mệnh dân tộc. Từ cuộc đời ông, thế hệ hôm nay có thể rút ra bài học về giá trị của giáo dục, đạo đức trong kinh doanh và tinh thần chủ động vươn lên. Những tư tưởng ấy vẫn có ý nghĩa trong công cuộc xây dựng một xã hội học tập, phát triển kinh tế và hội nhập với thế giới.