Lương Văn Can và sự đổi thay trên quê hương truyền thống hiếu học

Trở về làng cổ Khê Trạch, xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội hôm nay, bất cứ ai cũng có thể cảm nhận rõ rệt sự đổi thay kỳ diệu của quê hương. Những con đường làng xưa kia lầy lội nay đã được bê tông hóa khang trang, những ngôi nhà cao tầng mọc lên san sát bên cạnh những cánh đồng lúa xanh mướt. Dưới mái đình cổ kính, cuộc sống của người dân ngày càng ấm no, sung túc nhờ sự phát triển của các ngành nghề thủ công truyền thống và giao thương buôn bán. Sự đổi thay này chính là minh chứng sinh động cho tinh thần vượt khó, ý chí vươn lên và truyền thống hiếu học mà các bậc tiền nhân dày công vun đắp.

Nhắc đến truyền thống vẻ vang ấy của quê hương Nhị Khê, không thể không nhắc tới cụ Lương Văn Can, một trong những người sáng lập phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục đầu thế kỷ XX. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống văn hiến, cụ sớm hấp thụ tinh hoa học thuật của cha ông nhưng cũng sớm nhận thức được những hạn chế của nền nho học cũ trước thời cuộc đổi thay. Cụ đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp canh tân đất nước, khai trí cho đồng bào thông qua việc giáo dục và kinh doanh.

Trong bối cảnh đất nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX chịu ách đô hộ của thực dân Pháp, cụ Lương Văn Can nhận ra rằng muốn giành lại độc lập tự lực, trước hết dân trí phải được khai mở. Cùng với các sĩ nhân yêu nước tiên phong, cụ đã chủ trương thành lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội. Ngôi trường này tuy chỉ hoạt động trong một thời gian ngắn ngủi nhưng đã để lại tiếng vang lớn, thức tỉnh hàng vạn người dân về lòng yêu nước, tinh thần tự cường dân tộc và sự cần thiết phải đổi mới tri thức để bắt kịp thế giới hiện đại.

Không chỉ là nhà giáo dục lớn, cụ Lương Văn Can còn là một nhà kinh doanh xuất sắc với chủ trương chấn hưng thương nghiệp cho người Việt. Cụ hiểu rằng một quốc gia muốn độc lập thực sự thì kinh tế phải tự chủ. Cụ đã viết nhiều bài báo, ấn phẩm cổ động cho việc buôn bán, khuyến khích người Việt Nam dùng hàng Việt Nam và tương trợ lẫn nhau trong thương trường. Tư tưởng kinh tế mang tầm chiến lược ấy của cụ đến nay vẫn giữ nguyên giá trị thời sự đối với công cuộc phát triển kinh tế đất nước.

Cuộc đời hoạt động cách mạng và giáo dục phong phú của cụ Lương Văn Can đã trải qua nhiều thăng trầm, kể cả những năm tháng bị thực dân Pháp đàn áp và lưu đày. Tuy nhiên, dù ở hoàn cảnh nào, ý chí kiên định và tấm lòng son sắt vì dân vì nước của cụ chưa bao giờ phai nhạt. Tên tuổi của cụ đã gắn liền với lịch sử phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX như một biểu tượng sáng ngời về tinh thần tự học, tự cường và lòng yêu nước thiết tha.

Đứng trước những đổi thay mạnh mẽ của quê hương hôm nay, thế hệ trẻ Nhị Khê cũng như bao người con đất Việt luôn khắc ghi công ơn của các bậc tiền bối như cụ Lương Văn Can. Những thành quả phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục của địa phương chính là sự tiếp nối xứng đáng truyền thống hào hùng xưa. Quê hương đổi thay từng ngày nhưng những giá trị tư tưởng về tinh thần học tập và lòng yêu nước mà cụ để lại sẽ mãi mãi trường tồn cùng thời gian.