LƯƠNG VĂN TỤY
Theo dòng lịch sử cho chúng ta biết, ngày 5/12/1873, Thực dân Pháp tiến đánh Ninh Bình lần thứ nhất. Tuy nhiên, gặp phải sự kháng cự quyết liệt của nhân dân Ninh Bình, buộc chúng phải rút lui. Mười năm sau, ngày 22/10/1883, chúng đánh chiếm Ninh Bình lần thứ hai. Lần này, chúng huy động lực lượng mạnh hơn, tuy gặp phải sự kháng cự của nhân dân Ninh Bình, nhưng do tương quan lực lượng mạnh hơn, thực dân Pháp đã nhanh chóng chiếm được Ninh Bình. Nhân dân Ninh Bình dưới sự lãnh đạo của các sỹ phu yêu nước như: Phạm Văn Nghị, Bùi Cẩm, Thiên Hộ Giản đã anh dũng đứng lên chống Pháp.
Sau khi ổn định, thực dân Pháp thiết lập bộ máy cai trị bù nhìn, ban hành chính sách áp bức bóc lột tàn khốc. Đứng đầu tỉnh là một viên Công sứ người Pháp, bên dưới là bộ máy cầm quyền tay sai người Việt. Bên cạnh đó Pháp cho thiết lập nhiều đồn bốt, trại lính. Ở huyện có lính cơ, ở xã có tuần đinh. Tỉnh có nhà lao, bộ máy cảnh sát đứng đầu là viên Chánh cẩm người Pháp. Pháp thực hiện chính sách áp bức bóc lột nặng nề, đời sống nhân dân cực khổ, cùng một lúc phải chịu “một cổ hai tròng”.
Là người có lòng yêu nước và tự hào dân tộc, năm 1927, cụ Lương Văn Thăng được đồng chí Nguyễn Văn Hoan tuyên truyền và giác ngộ cách mạng. Tháng 9/1927, Chi bộ cộng sản đầu tiên được thành lập tại Ninh Bình gồm có ba đồng chí (Lương Văn Thăng, Vũ Ngọc Toản và Phan Văn Thành) do cụ Thăng làm Bí thư. Tháng 10/1927, Chi bộ Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội ở Côi Trì (nay là xã Yên Mỹ, huyện Yên Mô) được thành lập, do đồng chí Tạ Uyên làm Bí thư. Tiếp đó là sự ra đời của Chi bộ Trường Yên, do đồng chí Nguyễn Văn Hoan và Lương Văn Thăng tổ chức.
Trước yêu cầu mới của phong trào quần chúng, đòi hỏi phải có một chính đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo. Ngày 17/6/1929, tại ngôi nhà số 312, Khâm Thiên, Hà Nội, Đông Dương Cộng sản Đảng (ĐDCSĐ) được thành lập. Sau đó ĐDCSĐ phái các cán bộ về các tỉnh tuyên truyền phổ biến chính cương, điều lệ. Ngày 24/6/1929, Chi bộ ĐDCSĐ ở Ninh Bình được thành lập tại Lũ Phong, Quỳnh Lưu, Nho Quan với 8 đảng viên, do đồng chí Lương Văn Thăng làm Bí thư. Tiếp đó là Chi bộ Côi Trì (Yên Mỹ, Yên Mô) với 8 đảng viên do đồng chí Tạ Uyên làm Bí thư và Chi bộ Trường Yên (Hoa Lư) với 3 đảng viên.
Tháng 10/1929, Tỉnh ủy ĐDCSĐ lâm thời Ninh Bình được thành lập gồm 3 đồng chí: đồng chí Nguyễn Văn Hoan làm Bí thư; đồng chí Nguyễn Văn Phúc và Trần Quang Tặng là ủy viên. Tỉnh ủy đã phân công các ủy viên phụ trách cơ sở và đề ra phương hướng hoạt động của Đảng bộ là tập trung tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, xây dựng cơ sở cách mạng. Tỉnh ủy cũng chủ trương đưa báo Đảng về cơ sở để tuyên truyền, học tập và quyết định ra tờ báo “Dân cày” để làm tài liệu tuyên truyền. Ngày 1/11/1929, tờ “Dân cày” đầu tiên ra mắt với nội dung tố cáo tội ác của thực dân - phong kiến, kêu gọi nhân dân đoàn kết đấu tranh… Kỷ niệm lần thứ XII Cách mạng tháng Mười Nga, Tỉnh ủy chỉ đạo các Chi bộ tổ chức cắm cờ búa liềm, rải truyền đơn, dán áp phích ở khắp nơi trong tỉnh.
Lương Văn Tụy sinh năm 1914 trong một gia đình Nho giáo tại làng Lũ Phong, xã Quỳnh lưu, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Cha là Lương Văn Thăng làm nghề dạy học. Quỳnh Lưu, là vùng đất giáp danh giữa hai huyện Gia Viễn (đồng chiêm trũng bán sơn địa) và Nho Quan (địa hình bán sơn địa và miền núi), trong chiến tranh có vị trí vô cùng quan trọng, đây cũng chính là một phần của trung tâm để Đảng ta xây dựng Khu căn cứ cách mạng nằm trong Chiến khu Quang Trung rất nổi tiếng trong kháng chiến chống Pháp.
Ngay từ khi còn nhỏ, anh Lương Văn Tụy đã được học chữ Quốc ngữ. Anh luôn tỏ ra là người sáng dạ, lại học hành chăm chỉ, siêng năng, lễ độ với mọi người, luôn giúp đỡ bạn học cùng tiến bộ nên anh được mọi người và bạn bè, thầy giáo yêu quý, khen ngợi. Sinh ra tại vùng quê có truyền thống yêu nước, lại được nuôi dưỡng trong một gia đình Nho giáo. Ngay từ thuở nhỏ anh Tụy đã chịu ảnh hưởng của người cha về lòng yêu nước nồng nàn, thấy được nỗi bất công trong xã hội thực dân phong kiến; thấu hiểu nỗi khổ cực của nhân dân, đồng bào; nuôi dưỡng trong lòng chí căm thù giặc sâu sắc. Được đồng chí Nguyễn Văn Hoan - cán bộ của Đảng, trực tiếp dìu dắt, anh bước vào hoạt động cách mạng. Năm 1929, anh Tụy được kết nạp vào “Xích tổ”, một tổ chức thanh niên cộng sản ở Ninh Bình. Qua thử thách, nhận thấy anh là một thiếu niên yêu nước, có ý chí cách mạng, thông minh, hoạt bát, viết chữ đẹp, vẽ giỏi, các đồng chí giao cho anh làm liên lạc, in truyền đơn và các tài liệu bí mật của Đảng. Nhận nhiệm vụ, anh luôn nỗ lực cố gắng hoàn thành.
