Lương Y Như Từ Mẫu

“ Lương Y Như Từ Mẫu”

Ngày 7/11/1968, tại một địa điểm gần biên giới Việt Nam - Campuchia, trên bờ sông Vàm Cỏ Đông, Bác Sĩ Phạm Ngọc Thạch lúc bấy giờ là Bộ Trưởng Bộ Y Tế nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, được Đảng và chính phủ cử vào nghiên cứu và chỉ đạo công tác y tế ở chiến trường miền Nam, đã ngã xuống trong vòng tay thân yêu của những người đồng chí - bạn chiến đấu của mình và yên giấc nghìn thu trên mảnh đất quê hương mà ông từng yêu tha thiết.

Bác Sĩ Phạm Ngọc Thạch sinh ngày 7 tháng 5 năm 1909 tại Quy Nhơn trong một gia đình trí thức, yêu nước. Thời niên thiếu, Ông theo gia đình, học tiểu học ở Phan Thiết, Thanh Hoá sau ra Hà Nội học trung học ở trường Albert Sarraut. Ông là một học sinh rất thông minh, chăm học, luôn luôn đứng đầu lớp, đỗ đầu các khoa thi. Ngoài giờ học ra, niềm đam mê của ông là bóng đá.

Sau khi đỗ tú tài, năm 1928, Ông vào học trường đại học Y khoa Hà Nội. Hết năm thứ tư, ông sang Pháp học tiếp và tốt nghiệp bác sĩ Y khoa năm 1934. Do học giỏi, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được cử làm trợ lý tại trường Đại học Y khoa Paris, chuyên ngành lao và các bệnh phổi, đồng thời là trợ lý ở bệnh viện Laennec trong 2 năm - vừa làm việc vừa trau dồi thêm kiến thức. Cuối năm 1936, Ông trở về nước; năm 1937, Ông kết hôn với bà Marie Louise, một nữ y tá Pháp cùng làm việc với ông.

Về đến Sài Gòn, Ông mở phòng mạch tư chuyên trị bệnh lao phổi tại ngôi nhà số 202 phố Nguyễn Thị Minh Khai (trước kia là đường Chasseloup - Laubat). Lúc bấy giờ chỉ có phòng khám của Ông được trang bị máy chụp X-quang nên bệnh nhân đến khá đông. Qua thực tế, Ông có nhận xét, bệnh nhân lao đa số là người nghèo nên Ông hết lòng thương yêu, quý trọng họ, ngoài việc khám chữa bệnh cấp thuốc không lấy tiền, Ông còn giúp đỡ người bệnh trong việc đi lại, ăn ở đối với bệnh nhân nặng, Ông không quản ngày đêm tự lái xe đến tận nơi ở của người bệnh để chữa trị cho họ tới khi qua cơn hiểm nghèo. Vì thế chẳng bao lâu, tiếng tăm của Ông được lan truyền khắp Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ. Có người đã nói rằng Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là người "hành nghề y đạo chứ không phải y nghiệp. Cái đức của Ông lớn lắm, tài cũng lớn, Ông không phải là thầy thuốc bình thường, nhất định sẽ làm nên nghiệp lớn". Người dân còn gọi Ông là "người thầy thuốc của dân, người thầy thuốc có tấm lòng nhân ái của Bồ Tát".

Qua tiếp xúc với tầng lớp nghèo trong xã hội, với nhân dân lao động Sài Gòn - Chợ Lớn, cộng với phong trào đòi dân chủ ở Miền Nam những năm 1936 - 1939, thời kỳ Mặt trận bình dân, trong tâm trí Ông đã bừng lên ngọn lửa yêu nước, yêu dân. Ông nhận thấy rằng chỉ có sự tận tâm của người thầy thuốc không đủ để làm cho bệnh nhân của Ông thoát khỏi cảnh nghèo đói, chừng nào họ còn bị thực dân, phong kiến áp bức, bóc lột. Chỉ có một cuộc Cách Mạng giải phóng dân tộc, người dân Việt Nam mới có một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Từ bỏ giàu sang, phú quý, Ông tìm cách tham gia phong trào Cách Mạng do Đảng Cộng Sản lãnh đạo. Nhà ở, phòng mạch tư của Ông trở thành nơi nuôi dưỡng, che giấu các chiến sĩ cộng sản và những người yêu nước khác, trong đó có đồng chí Hà Huy Giáp. Ông vừa chăm sóc sức khoẻ cho các Đồng chí vừa tìm hiểu thêm về chủ trương đường lối đấu tranh Cách Mạng của Đảng. Dần dần Ông được giác ngộ và tự nguyện tham gia vào các phong trào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Sau thất bại của Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Đảng quyết định rút vào bí mật. Ông được phân công hoạt động trong phong trào bất hợp pháp và bán hợp pháp của thợ thuyền đấu tranh ở Sài Gòn và sau đó ông đã góp phần trong việc thành lập công hội bí mật ở Sài Gòn và được giao nhiệm vụ ủy viên tổng công hội bí mật Sài Gòn - Chợ Lớn.

Tháng 3-1945, Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản, và được Xứ ủy Nam Kỳ giao cho trọng trách tập hợp thanh niên vào một tổ chức để làm chỗ dựa cho cuộc đấu tranh cách mạng. Tổ chức mang tên là "Thanh niên tiền phong Nam bộ" do một Đảng đoàn phụ trách gồm ba đồng chí mà Bác Sĩ Phạm Ngọc Thạch là Bí thư.

Hoạt động của Thanh niên Tiền phong Nam bộ rất phong phú và đa dạng nên đã thu hút hàng trăm nghìn thanh niên gia nhập phong trào. Trong buổi lễ tuyên thệ của Thanh Niên Tiền Phong được tổ chức tại vườn Ông Thượng (Tao Đàn hiện nay), Ông đã đọc một bài diễn văn hào hùng và đanh thép kêu gọi mọi tầng lớp thanh niên tham gia cuộc đấu tranh chống thực dân, quân phiệt, giải phóng dân tộc, kiến thiết nước nhà.

Ngày 24-8-1945, Xứ ủy Nam kỳ ra công khai. Lá cờ búa liềm quang vinh, đẫm máu của biết bao liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc bạo động năm 1930 và Nam kỳ khởi nghĩa năm 1940, giờ đây đang bay phấp phới giữa bầu trời Sài Gòn. Mọi người hết sức bất ngờ khi nhìn thấy một lá cờ búa liềm được treo ngay trên nóc nhà phòng mạch tư của Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Họ kéo nhau đến ngắm nhìn lá cờ với niềm kiêu hãnh vô biên.

Sáng ngày 25-8-1945, thành phố Sài Gòn ngập trong cờ đỏ sao vàng, cờ búa liềm: Sài Gòn đã thuộc về nhân dân trong đó có phần đóng góp của lực lượng Thanh Niên Tiền phong Nam bộ dưới sự lãnh đạo của Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch.

Cũng trong thời gian này, ngày 27-8-1945, Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam đã họp ở chiến khu Việt Bắc và quyết định tự cải tổ thành Chính Phủ lâm thời có mời thêm một số nhân sĩ tham gia. Ông được cử làm Bộ Trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam độc lập đồng thời là ủy viên Ủy ban Nhân dân Nam bộ phụ trách công tác đối ngoại là thành viên của phái đoàn Chính phủ Việt Nam tham gia đàm phán với đại diện của Chính phủ Pháp.

Làm thế nào để giải quyết những vấn đề về sức khỏe to lớn và phức tạp này là điều trăn trở đối với ông. bác sĩ Phạm Ngọc Thạch tìm tòi, suy nghĩ, học tập kinh nghiệm của Liên Xô cũ, nghiên cứu kỹ các quan điểm của Đảng, tư tưởng của Bác Hồ về công tác bảo vệ sức khỏe, khảo sát thực địa ở nhiều vùng, nhiều địa phương khác nhau. Từ đó ông tổng hợp đúc kết thành năm phương châm nguyên tắc chỉ đạo của ngành mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Đây là kim chỉ nam cho các hoạt động của ngành, phù hợp với điều kiện thực tế của ta và chỉ ra con đường thích hợp nhất để xây dựng và phát triển ngành y tế Việt Nam. Những phương châm nguyên tắc đó đã xác định một cách dứt khoát y tế phải phục vụ cho sản xuất, cho chiến đấu và cho nhân dân lao động và nêu lên nhiệm vụ hàng đầu của ngành là công tác dự phòng. Lấy kết quả công tác điều trị để đẩy mạnh công tác vệ sinh phòng bệnh, kết hợp Đông Y với Tây Y trong tất cả các mặt hoạt động của ngành, công tác y tế phải theo đường lối quần chúng.

Từ những phương châm, nguyên tắc chỉ đạo ngành, Ông đã đề ra những biện pháp cụ thể mà trước hết là phải xây dựng cho được màng lưới y tế cơ sở ở nông thôn. Ông hết sức kiên trì trong công việc này vì vào thời gian ấy, cán bộ y tế xã chưa được hưởng sinh hoạt phí như bây giờ hoặc có thì cũng rất bấp bênh vì sinh hoạt phí được hợp tác xã đài thọ, khi được mùa thì có, khi mất mùa thì không. Cho đến nay chúng ta đã có một mạng lưới y tế rộng khắp từ trung ương, tỉnh, huyện cho đến xã, phường. Đó là công lao cực kỳ to lớn của Ông. Trong công tác vệ sinh phòng bệnh, bên cạnh các hoạt động chuyên

môn công tác tuyên truyền giáo dục, Ông chủ trương phát động quần chúng tham gia các phong trào vệ sinh yêu nước, ba sạch, bốn diệt, sạch làng ruộng - Ông say sưa với công tác tiêm chủng trong da vừa có tác dụng ngăn ngừa bệnh, vừa tiết kiệm vacxin. Năm 1959 ở Hà Nội xảy ra vụ đại dịch bại liệt trẻ em gây lo lắng cho nhiều gia đình, chính Ông đã quyết định dùng Vacxin Sabin của Liên Xô cũ sản xuất để tiêm phòng cho trẻ em và đồng thời cử bác sĩ Đồng Thủy Nguyên sang Liên Xô học tập phương pháp sản xuất để ta có thể tự sản xuất lấy và ngày nay nhờ Vacxin Sabin, chúng ta đang phấn đấu để loại trừ bệnh bại liệt ở trẻ em ra khỏi cuộc sống xã hội.

Năm 1964 Ông đã viết và cho xuất bản cuốn sách "Quán triệt phương châm phòng bệnh trong công tác bảo vệ sức khỏe" nêu lên những cơ sở về xã hội, về phòng bệnh ở Việt Nam và bảy bài học kinh nghiệm. Cuốn sách đã làm phong phú thêm lý luận cũng như thực tiễn về y học dự phòng của nước ta.

Năm 1965 trong hội nghị tổng kết công tác 10 năm xây dựng y tế ở nông thôn, mọi người đều nhất trí đánh giá là chỉ trong vòng hơn 10 năm, tuy đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, nhưng dịch bệnh đã bị đẩy lùi, tỷ lệ chết giảm nhanh chóng, tuổi thọ tăng lên, mạng lưới y tế ở nông thôn phát triển rộng khắp, đội ngũ cán bộ y tế được đào tạo tăng nhiều.

Công cuộc xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa trong hòa bình tiến hành chưa được bao lâu thì cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước lại lan ra cả nước. Thủ tướng chính phủ ra chỉ thị chuyển hướng công tác y tế từ thời bình sang thời chiến. Thực hiện chỉ thị trên. Ông đã cùng với lãnh đạo bộ đề ra nhiều biện pháp thực tế và rất có hiệu quả

Năm 1964 Ông đã viết và cho xuất bản cuốn sách "Quán triệt phương châm phòng bệnh trong công tác bảo vệ sức khỏe" nêu lên những cơ sở về xã hội, về phòng bệnh ở Việt Nam và bảy bài học kinh nghiệm. Cuốn sách đã làm phong phú thêm lý luận cũng như thực tiễn về y học dự phòng của nước ta.

Năm 1965 trong hội nghị tổng kết công tác 10 năm xây dựng y tế ở nông thôn, mọi người đều nhất trí đánh giá là chỉ trong vòng hơn 10 năm, tuy đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, nhưng dịch bệnh đã bị đẩy lùi, tỷ lệ chết giảm nhanh chóng, tuổi thọ tăng lên, mạng lưới y tế ở nông thôn phát triển rộng khắp, đội ngũ cán bộ y tế được đào tạo tăng nhiều.

Công cuộc xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa trong hòa bình tiến hành chưa được bao lâu thì cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước lại lan ra cả nước. Thủ tướng chính phủ ra chỉ thị chuyển hướng công tác y tế từ thời bình sang thời chiến. Thực hiện chỉ thị trên. Ông đã cùng với lãnh đạo bộ đề ra nhiều biện pháp thực tế và rất có hiệu quả.

GS. ĐỖ NGUYÊN PHƯƠNG

Nguyên Bộ Trưởng Bộ Y tế