Lưu Huy Chao – Phi công MiG-17 xuất kích nhiều nhất và 6 lần bắn rơi máy bay Mỹ

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – chiến đấu trên không, 1965–1968.
1. Từ người lính trẻ đến phi công tiêm kích

Lưu Huy Chao sinh năm 1933 tại Thanh Hóa. Năm 1956, ông được tuyển chọn vào lớp đào tạo phi công đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam.

Đó là thời kỳ lực lượng không quân của ta còn rất non trẻ.

Những người được lựa chọn đi học bay phải tiếp cận một lĩnh vực hoàn toàn mới.

Từ mặt đất lên bầu trời.

Từ người lính bộ binh trở thành phi công.

Và từ những giờ học kỹ thuật, họ phải tiến tới một nhiệm vụ khó khăn hơn rất nhiều:

chiến đấu thực sự trên bầu trời.

Sau khi hoàn thành đào tạo, Lưu Huy Chao trở về nước năm 1965 và được biên chế chiến đấu với MiG-17.

2. Chiếc MiG-17 và những trận không chiến đầu tiên

MiG-17 là loại máy bay tiêm kích có tốc độ và khả năng cơ động phù hợp với những trận không chiến ở độ cao thấp và trung bình.

Nhưng đối thủ của các phi công Việt Nam là những máy bay Mỹ có ưu thế lớn về số lượng, trang bị và hệ thống hỗ trợ.

Vì vậy, để chiến đấu hiệu quả, phi công phải dựa rất nhiều vào:

kỹ thuật bay, khả năng quan sát, phán đoán và sự phối hợp biên đội.

Lưu Huy Chao nhanh chóng trở thành một phi công có kinh nghiệm.

Ông không chỉ chiến đấu bằng khả năng cá nhân.

Ông còn nhiều lần giữ vai trò biên đội trưởng, tổ chức đội hình và yểm hộ cho đồng đội.

Đó là điều sau này được phản ánh trong hồ sơ thành tích của ông.

3. Ngày 29/7/1966 – một chiến công đặc biệt

Một trong những chiến công của Lưu Huy Chao thường được nhắc tới là trận ngày 29/7/1966, khi ông được ghi công bắn rơi một chiếc RC-47.

RC-47 không phải loại máy bay tiêm kích thông thường.

Nó thuộc nhóm máy bay vận tải/trinh sát được sử dụng cho các nhiệm vụ đặc biệt.

Với phi công MiG-17, việc phát hiện và tiếp cận những mục tiêu như vậy đòi hỏi khả năng xử lý tình huống rất nhanh.

Lưu Huy Chao đã hoàn thành nhiệm vụ.

Một chiến công nữa được ghi vào hồ sơ.

Nhưng con đường chiến đấu của ông vẫn còn rất dài.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu MiG-17 và lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chiến đấu. Không chú thích một chiếc MiG cụ thể là máy bay do Lưu Huy Chao điều khiển nếu nguồn không xác nhận.

4. Ngày 21/6/1967 – Lưu Huy Chao gặp Bác Hồ

Năm 1967, sau nhiều trận đánh lập công, một số phi công tiêu biểu được Bộ Tư lệnh Phòng không – Không quân tổ chức gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 21/6/1967, Lưu Huy Chao cùng các phi công đánh giỏi được vào Phủ Chủ tịch.

Đó là một cuộc gặp mà ông nhớ suốt đời.

Bác Hồ hỏi:

“Chú tên là gì?”

Ông trả lời:

“Thưa Bác, cháu là Lưu Huy Chao.”

Bác hỏi tiếp:

“Thế chú bắn rơi mấy chiếc rồi?”

Lúc ấy, ông trả lời rằng mình đã bắn rơi 4 chiếc.

Bác động viên ông cố gắng giữ sức khỏe để tiếp tục chiến đấu.

Đằng sau câu chuyện ngắn ấy là một điều rất đặc biệt.

Người đứng đầu đất nước không chỉ biết những con số về chiến công.

Bác còn quan tâm đến sức khỏe của từng người lính.

Lưu Huy Chao khi ấy vừa trải qua những ngày chiến đấu căng thẳng.

Ông kể rằng mình vừa ốm dậy.

Và Bác nhắc ông phải ăn uống để có sức chiến đấu.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các phi công tiêu biểu gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1967. Nhân Dân có bài ghi lại hồi ức trực tiếp của Lưu Huy Chao về cuộc gặp ngày 21/6/1967. Không gán một ảnh tập thể cho đúng khoảnh khắc Bác hỏi riêng Lưu Huy Chao nếu nguồn ảnh không xác định.

5. Ngày 14/12/1967 – chiếc F-8E

Cuối năm 1967, chiến đấu trên bầu trời miền Bắc diễn ra rất quyết liệt.

Ngày 14/12/1967, Lưu Huy Chao bay số 1 trong một trận đánh và chớp thời cơ bắn hạ một chiếc F-8E của Mỹ.

F-8 là loại máy bay tiêm kích phản lực được Hải quân Mỹ sử dụng rộng rãi trong chiến tranh Việt Nam.

Đối với một phi công MiG-17, việc tiếp cận một chiếc F-8 trong không chiến đòi hỏi thời cơ rất chính xác.

Chỉ vài giây có thể quyết định kết quả.

Một lần áp sát đúng thời điểm.

Một loạt đạn.

Và chiếc máy bay đối phương bị hạ.

Chiến công ấy đưa tổng số máy bay Mỹ bị Lưu Huy Chao bắn rơi lên 5 chiếc.

Ông đã tiến rất gần đến danh hiệu “Át” của không quân.

6. Ngày 17/12/1967 – trận đánh của cả biên đội

Ba ngày sau, Lưu Huy Chao lại xuất kích.

Ngày 17/12/1967, biên đội MiG-17 do ông làm biên đội trưởng phối hợp với MiG-21.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Theo tư liệu về thành tích của Lưu Huy Chao, lực lượng MiG của ta đã bắn rơi 5 máy bay Mỹ, trong đó biên đội MiG-17 bắn rơi 2 chiếc F-4.

Những trận đánh như vậy cho thấy chiến đấu trên không không phải câu chuyện của một cá nhân đơn độc.

Người phi công phải biết:

Ai đang ở phía trước.

Ai đang bảo vệ phía sau.

Khi nào tấn công.

Khi nào thoát ly.

Và khi nào phải hy sinh cơ hội bắn hạ đối phương để bảo vệ đồng đội.

Đó là nghệ thuật chiến đấu của cả biên đội.

7. Sáu chiến công

Sau bốn năm chiến đấu, hồ sơ thành tích của Lưu Huy Chao ghi nhận:

• 19 trận chiến đấu

Sáu chiếc máy bay được ghi công gồm các loại:

2 F-4, 2 F-8, 1 F-105 và 1 C-47.

Những con số ấy đưa Lưu Huy Chao vào nhóm phi công đạt cấp “Át” của Không quân nhân dân Việt Nam – những phi công được ghi nhận bắn rơi từ 5 máy bay đối phương trở lên.

Nhưng có một con số khác cũng đáng chú ý:

105 lần xuất kích.

Mỗi lần cất cánh đều có thể là một lần không trở về.

8. Người phi công xuất kích nhiều nhất

Lưu Huy Chao được nhắc đến như một trong những phi công có số lần xuất kích chiến đấu rất cao của Không quân nhân dân Việt Nam.

Trong bốn năm chiến đấu, ông đã tham gia 105 lần xuất kích.

Điều đó cho thấy ông không phải người chỉ xuất hiện trong một vài trận đánh nổi tiếng.

Ông chiến đấu liên tục.

Ngày này qua ngày khác.

Trận này nối tiếp trận khác.

Có những lần gặp địch nhưng không thể khai hỏa.

Có những lần phải rút lui.

Có những lần phải bảo vệ đồng đội.

Và có những lần ông trực tiếp hạ máy bay đối phương.

Đằng sau sáu chiến công là hàng trăm lần đối mặt với nguy hiểm.

9. Người chỉ huy trên biển

Lưu Huy Chao còn có một câu chuyện ít được biết đến hơn nhưng rất đáng chú ý.

Năm 1972, khi Không quân nhân dân Việt Nam nghiên cứu phương án sử dụng MiG-17 để tiến công các tàu chiến Mỹ ngoài biển, một số phi công được huấn luyện bay cực thấp và ném bom.

Theo hồi ức của Anh hùng Lê Hải, lúc đó Lưu Huy Chao là Trung đoàn phó, được giao ra một đảo nhỏ để chỉ huy trực tiếp việc huấn luyện bay trên biển.

Đây là một nhiệm vụ hoàn toàn khác với những trận không chiến năm 1967.

Phi công phải bay rất thấp.

Phải biết địa hình biển.

Phải luyện cách ném bom ở độ cao cực thấp.

Và phải đối mặt với nguy cơ rất lớn nếu thao tác sai.

Lưu Huy Chao lúc này không còn chỉ là người trực tiếp bóp cò trên bầu trời.

Ông đã trở thành người truyền kinh nghiệm cho lớp phi công tiếp theo.

10. Từ người bắn máy bay đến người đào tạo thế hệ sau

Đó là một bước chuyển quan trọng trong cuộc đời người phi công.

Khi chiến tranh kéo dài, những người có nhiều kinh nghiệm như Lưu Huy Chao trở thành vốn quý của lực lượng.

Họ phải truyền lại kinh nghiệm.

Không chỉ cách ngắm bắn.

Mà cả cách:

phán đoán hướng bay,

giữ đội hình,

tiếp cận mục tiêu,

thoát ly,

và quan trọng nhất là giữ được đồng đội và giữ được mình.

Một phi công giỏi không chỉ tạo nên chiến công của riêng mình.

Anh ta còn phải giúp những phi công trẻ hơn sống sót và trưởng thành.

11. Một thế hệ “Át” của Không quân Việt Nam

Lưu Huy Chao thuộc thế hệ phi công đã tạo nên những chiến công đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam.

Trong danh sách các phi công đạt cấp “Át”, ông là một trong số rất ít người đạt được thành tích này khi bay MiG-17.

Cùng nhóm MiG-17 nổi bật còn có những cái tên như Nguyễn Văn Bảy và Lê Hải.

Nhưng mỗi người có một con đường khác nhau.

Nguyễn Văn Bảy nổi tiếng với 7 chiến công.

Lê Hải với 6.

Lưu Huy Chao với 6.

Họ tạo thành một thế hệ mà những chiếc MiG-17 nhỏ bé đã nhiều lần đối đầu với các máy bay Mỹ có ưu thế lớn về trang bị.

12. Danh hiệu Anh hùng

Ngày 22/12/1969, Lưu Huy Chao được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Lúc ấy, chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Danh hiệu không phải dấu chấm hết.

Ông vẫn tiếp tục công tác trong Không quân.

Từ một phi công trực tiếp chiến đấu, ông từng bước đảm nhiệm những vị trí chỉ huy và huấn luyện.

Những kinh nghiệm có được từ những năm tháng không chiến trở thành tài sản của cả đơn vị.

13. Điều còn lại sau những trận không chiến

Khi đọc về một phi công bắn rơi 6 máy bay, người ta rất dễ chỉ nhìn vào con số.

Nhưng một phi công không chiến đấu bằng con số.

Anh ta chiến đấu trong vài phút ngắn ngủi.

Một lần phát hiện địch.

Một lần tăng tốc.

Một lần bám mục tiêu.

Một lần khai hỏa.

Rồi thoát ly.

Tất cả có thể diễn ra trong thời gian rất ngắn.

Nhưng trước đó là hàng giờ căng thẳng.

Và sau đó là những ngày chờ đợi lần xuất kích tiếp theo.

14. Một người lính cũng biết sợ

Những câu chuyện về phi công thường được kể bằng những từ như “dũng cảm”, “quả cảm”, “mưu trí”.

Những từ ấy đúng.

Nhưng chúng ta cũng nên nhớ:

họ là con người.

Lưu Huy Chao từng kể với Nhân Dân rằng khi gặp Bác Hồ năm 1967, ông vừa ốm dậy và khá mệt vì những lần xuất kích liên tiếp.

Chi tiết nhỏ ấy làm nhân vật trở nên gần gũi hơn.

Người anh hùng cũng mệt.

Người phi công cũng có những lúc kiệt sức.

Nhưng khi có lệnh cất cánh, họ vẫn phải bước lên máy bay.

Chính ở đó, lòng dũng cảm mới có ý nghĩa.

Không phải không biết sợ.

Mà là biết nguy hiểm nhưng vẫn thực hiện nhiệm vụ.

15. Những người không trở về

Lưu Huy Chao sống sót qua những năm tháng chiến đấu.

Nhưng không phải tất cả đồng đội của ông đều có được may mắn ấy.

Trong cùng thế hệ phi công MiG-17 và MiG-21, nhiều người đã hy sinh trong những trận không chiến.

Có người mất tích.

Có người rơi xuống biển.

Có người không kịp trở về sân bay.

Bầu trời mà Lưu Huy Chao từng bay qua vì thế không chỉ là bầu trời của những chiến công.

Đó còn là nơi những người đồng đội của ông đã nằm lại.

Đó là lý do khi kể về một phi công sống sót, chúng ta càng phải nhớ đến những người đã không trở về.

Lời kết – Người phi công đã bay 105 lần vào nơi hiểm nguy

Có một con số khiến tôi nghĩ nhiều khi đọc về Lưu Huy Chao:

105.

Không phải sáu.

Mà là 105 lần xuất kích.

Sáu chiếc máy bay Mỹ bị ông trực tiếp bắn rơi đã trở thành những chiến công được ghi vào lịch sử.

Nhưng để có sáu chiến công ấy, ông phải cất cánh hàng trăm lần.

Mỗi lần cất cánh là một lần rời khỏi mặt đất.

Một chiếc MiG-17 nhỏ bé.

Một phi công.

Một biên đội.

Phía trước có thể là những tốp F-4, F-8, F-105.

Không ai biết trận đánh sẽ kết thúc như thế nào.

Không ai biết chiếc máy bay của mình có trở về hay không.

Nhưng họ vẫn cất cánh.

Ngày 21/6/1967, Lưu Huy Chao đứng trước Bác Hồ.

Bác hỏi ông đã bắn rơi bao nhiêu máy bay.

Ông trả lời:

“Thưa Bác, cháu bắn rơi được bốn chiếc ạ.”

Bác động viên ông.

Và điều Bác quan tâm sau những con số chiến công lại là một chuyện rất đời thường:

sức khỏe của người lính.

“Phải cố gắng ăn nhiều vào”, bởi còn phải có sức chiến đấu.

Đó là một chi tiết rất đẹp trong câu chuyện của Lưu Huy Chao.

Bởi sau những chiếc máy bay bị bắn rơi, sau những trận không chiến, vẫn là một con người bằng xương bằng thịt.

Một người có thể mệt.

Có thể ốm.

Có thể sợ.

Nhưng vẫn bước lên máy bay.

Đến cuối năm 1967, ông đã có sáu chiến công.

Nhưng chiến tranh chưa kết thúc.

Ông tiếp tục phục vụ.

Tiếp tục làm công tác chỉ huy.

Năm 1972, ông lại tham gia huấn luyện những phi công thực hiện nhiệm vụ bay cực thấp, ném bom trên biển.

Người phi công từng trực tiếp chiến đấu giờ trở thành người truyền lại kinh nghiệm.

Đó là cách một thế hệ trao lại bầu trời cho thế hệ khác.

Ngày nay, chúng ta có thể nhìn một chiếc MiG-17 trong bảo tàng.

Nó chỉ là một khối kim loại.

Nhưng với những người như Lưu Huy Chao, chiếc máy bay ấy từng là nơi họ gửi vào đó tuổi trẻ của mình.

Trong buồng lái chật hẹp ấy, họ phải đưa ra những quyết định trong vài giây.

Một cú kéo cần lái.

Một lần nghiêng cánh.

Một lần bám mục tiêu.

Một lần khai hỏa.

Và rồi tìm đường trở về.

Lưu Huy Chao đã trở về.

Ông đã sống qua chiến tranh.

Đã chứng kiến những đồng đội hy sinh.

Đã trở thành Anh hùng LLVTND.

Và đã có cơ hội kể lại câu chuyện của thế hệ mình.

Đó là một điều may mắn.

Bởi rất nhiều phi công khác chỉ để lại một cái tên trong danh sách liệt sĩ.

Họ không thể kể cho chúng ta nghe cảm giác khi chiếc MiG lao vào trận đánh.

Không thể kể về khoảnh khắc nhìn thấy máy bay địch.

Không thể kể về lần cuối cùng họ rời sân bay.

Vì vậy, khi kể câu chuyện Lưu Huy Chao, chúng ta không chỉ nói:

“Ông bắn rơi 6 máy bay Mỹ.”

Hãy nói thêm:

Ông đã 105 lần xuất kích.

Bởi con số ấy cho chúng ta thấy rõ hơn cái giá của những chiến công.

Sáu lần được ghi tên trong hồ sơ.

Hàng trăm lần đối mặt với hiểm nguy.

Và cả một tuổi trẻ dành cho bầu trời chiến tranh.

Xin được biết ơn Anh hùng Lưu Huy Chao.

Xin được biết ơn những phi công MiG-17 và MiG-21 đã cùng ông chiến đấu.

Xin được nhớ đến những người đã không trở về.

Và xin được trân trọng những người sống sót để trao lại ký ức cho thế hệ sau.

Bởi hôm nay, khi chúng ta nhìn lên bầu trời Việt Nam bình yên, chúng ta có thể không còn nghe tiếng động cơ phản lực lao vào trận đánh.

Đó là điều quý giá nhất.

Những người phi công năm xưa đã chiến đấu trong một bầu trời đầy bom đạn.

Để các thế hệ sau được lớn lên dưới một bầu trời hòa bình.

Và đó mới là điều cuối cùng mà chúng ta nên biết ơn khi nhắc đến Lưu Huy Chao.