Lưu Viết Thoảng – Người mở đường hầm làm rung chuyển cứ điểm A1

Sinh năm 1926 tại Yên Dũng, Bắc Giang, Lưu Viết Thoảng nhập ngũ từ tháng 11-1944. Gần một thập kỷ trong quân ngũ, ông liên tục tham gia nhiều chiến dịch, từ phục vụ chiến đấu đến trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Với sự gan dạ, sáng tạo và tinh thần không ngại gian khổ, Lưu Viết Thoảng trở thành một chiến sĩ công binh tiêu biểu, góp phần bảo đảm tuyến vận tải và trực tiếp tham gia những trận đánh quan trọng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Từ người nuôi quân đến chiến sĩ phá bom

Trong quá trình chuẩn bị đường sá cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, Lưu Viết Thoảng được đơn vị giao nhiệm vụ tháo bom để lấy thuốc nổ phục vụ phá đá, mở đường. Đây là công việc hoàn toàn mới đối với ông, bởi trước đó ông vừa được điều chuyển từ bộ phận nuôi quân sang, chưa có nhiều kinh nghiệm về xử lý bom.

Điều kiện làm việc cũng hết sức thiếu thốn. Không có đầy đủ dụng cụ chuyên dụng, Lưu Viết Thoảng phải vừa học hỏi kinh nghiệm từ đồng đội, vừa tự tìm tòi cách tháo gỡ từng loại bom. Khi gặp những loại bom mới, ông thường chủ động bố trí đồng đội ở khoảng cách an toàn rồi trực tiếp nghiên cứu, tháo gỡ để rút kinh nghiệm cho cả tổ.

Tinh thần dám nghĩ, dám làm ấy nhanh chóng đem lại kết quả. Chỉ trong một thời gian ngắn, Lưu Viết Thoảng cùng tổ công tác đã tháo được 18 quả bom, thu hồi 3.525kg thuốc nổ. Số thuốc nổ này được sử dụng để phá đá, mở đường, phục vụ các tuyến vận chuyển hướng về chiến trường Điện Biên Phủ.

Giành giật từng mét đường với bom đạn

Khi quân Pháp tăng cường đánh phá tuyến đường từ Sơn La đến Tuần Giáo, nhiệm vụ của đội phá bom càng trở nên nguy hiểm. Lưu Viết Thoảng được giao phụ trách một tổ bám đường, quan sát và đánh dấu những vị trí bom rơi, đặc biệt là các loại bom nổ chậm có khả năng gây thương vong bất cứ lúc nào.

Có lần, địch thả bốn quả bom nổ chậm xuống khu vực gần tuyến đường. Dù bom không rơi trực tiếp xuống mặt đường, chúng vẫn phải được xử lý ngay để bảo đảm an toàn cho dân công, xe vận tải và pháo binh đi qua.

Trước tình thế cấp bách, Lưu Viết Thoảng dẫn đầu đồng đội tiếp cận khu vực bom. Họ đào hố, tìm cách tiếp cận mục tiêu và đặt thuốc nổ phá bom. Nhiệm vụ hoàn thành kịp thời, giúp tuyến đường tiếp tục được bảo đảm thông suốt.

Những công việc như vậy đòi hỏi người chiến sĩ công binh phải đối diện thường xuyên với nguy cơ hy sinh. Nhưng với Lưu Viết Thoảng, nhiệm vụ bảo đảm đường ra tiền tuyến luôn được đặt lên hàng đầu.

Nhiệm vụ đặc biệt trên Đồi A1

Tháng 4-1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết định, Lưu Viết Thoảng được giao một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: phụ trách tổ công binh đào đường hầm, đưa một khối bộc phá lớn vào đánh sập hệ thống hầm ngầm và lô cốt trên Đồi A1.

A1 là một trong những vị trí phòng ngự quan trọng nhất của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Cứ điểm này án ngữ trước khu vực trung tâm, nơi đặt sở chỉ huy của quân Pháp, trong đó có hầm chỉ huy của tướng De Castries. Vì vậy, việc đánh chiếm A1 được xác định là một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt đối với toàn bộ chiến dịch.

Sau khi nhiều phương án được nghiên cứu, phương án đào đường hầm từ trận địa của ta đến chân hầm ngầm của địch rồi đưa khối thuốc nổ lớn vào phá hủy công sự được lựa chọn. Nhiệm vụ được giao cho Phân đội 83, trong đó Lưu Viết Thoảng là người trực tiếp chỉ huy tổ công binh đào hầm.

Đây là công việc vô cùng gian nan. Ngay trong đêm đầu tiên, khi ba chiến sĩ công binh bắt đầu mở cửa hầm, lực lượng bộ binh làm nhiệm vụ yểm hộ đã có người hy sinh vì trúng đạn địch. Đến đêm thứ hai, các tổ công binh tiếp tục thay nhau đào hầm dưới sự chỉ huy của Tiểu đội trưởng Lưu Viết Thoảng. Khi đường hầm mới mở được gần một mét, lực lượng yểm hộ tiếp tục chịu thương vong.

Không chỉ đối mặt với hỏa lực của địch, những người đào hầm còn phải giải quyết hàng loạt vấn đề kỹ thuật. Đường hầm thiếu ánh sáng, không khí ngột ngạt; việc xác định hướng đào, độ dốc và vị trí mục tiêu phải cực kỳ chính xác. Đất đào lên cũng phải được đưa ra ngoài nhanh chóng nhưng không được để địch phát hiện.

Những sáng kiến giữa lòng đất

Trong điều kiện khắc nghiệt ấy, sự sáng tạo của Lưu Viết Thoảng trở thành yếu tố quan trọng giúp công việc tiến triển. Để giữ đúng hướng và độ dốc của đường hầm, ông nghĩ ra cách dùng cây hương nén đang cháy làm vật chuẩn. Một chiếc đèn pin được buộc vào cọc ở cửa hầm vừa giúp xác định phương hướng, vừa cung cấp ánh sáng cho người đào.

Không khí trong hầm ngày càng thiếu, khiến thời gian làm việc của các chiến sĩ bị hạn chế. Lưu Viết Thoảng bàn với đồng đội chẻ nứa đan thành quạt để đưa không khí vào trong. Những chiến sĩ khác nằm nối tiếp nhau gần cửa hầm, liên tục quạt gió vào phía trong. Mỗi ca chỉ có thể làm việc khoảng 30 phút trước khi phải ra ngoài nghỉ để lấy lại sức.

Riêng Lưu Viết Thoảng có thể ở dưới hầm hàng giờ. Với ông, từng mét đường hầm hoàn thành là từng bước đưa nhiệm vụ đánh phá cứ điểm A1 đến gần hơn với thắng lợi.

Cuối cùng, đường hầm cũng được đào hoàn chỉnh. Từ những khối bộc phá 10kg, 15kg được đưa vào, các chiến sĩ công binh tạo thành một khối thuốc nổ có tổng trọng lượng gần 1.000kg. Khối bộc phá được kích nổ, đánh sập một phần hầm ngầm cùng lô cốt mẹ của địch.

Sau tiếng nổ lớn, Trung đoàn 174 nhanh chóng tổ chức xung phong. Quân ta tiến công và làm chủ hoàn toàn Đồi A1, tạo một bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến đấu tại Điện Biên Phủ.

Người chiến sĩ công binh anh hùng

Những đóng góp của Lưu Viết Thoảng không chỉ thể hiện ở lòng dũng cảm mà còn ở khả năng sáng tạo, xử lý linh hoạt những tình huống đặc biệt khó khăn trong chiến đấu. Từ một người chưa có kinh nghiệm tháo bom, ông đã trở thành chiến sĩ công binh có nhiều sáng kiến trong phá bom, mở đường và thực hiện nhiệm vụ đào hầm đánh cứ điểm.

Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu, Lưu Viết Thoảng được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi của ông gắn liền với những người lính công binh đã âm thầm mở đường giữa bom đạn, đào từng mét hầm dưới lòng đất và góp phần tạo nên tiếng nổ quyết định trên Đồi A1. Chiến công ấy là minh chứng cho ý chí, lòng quả cảm và sức sáng tạo của những người lính Việt Nam trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.