Lụy nghề y

Là người Việt Nam đầu tiên được Pháp cho phép thực hiện các ca phẫu thuật, bác sĩ Hồ Đắc Di đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học công bố trên các tạp chí y khoa. Không chỉ có chuyên môn giỏi, GS Hồ Đắc Di cũng là người có những quan điểm về vai trò của nghề y, của các thầy thuốc rất tinh tế, sâu sắc phù hợp với thực tiễn. Những quan điểm đó cho đến nay vẫn khiến giới y học phải suy ngẫm vì giá trị, tinh thần nhân văn.

Trong bài diễn văn tại lễ khai mạc hội nghị y tế toàn quốc, năm 1949, GS Hồ Đắc Di đã nhắc lại những yêu cầu của nghề y, người thầy thuốc trong lịch sử loài người, đồng thời nhấn mạnh những quan điểm cá nhân về các vấn đề này. Tình thương được coi là hơi thở của cuộc đời người thầy thuốc. Ông nhấn mạnh: “Sự khô cằn của trái tim không thể dung hòa được với tiếng nói của y học. Đó là vinh dự đặc biệt nhưng cũng lại là nghĩa vụ cao quý, thiêng liêng”.

Để hoàn thành nghĩa vụ, trách nhiệm, người thầy thuốc phải luôn thuộc lòng hai nguyên tắc là khoa học và lương tâm. Người thầy thuốc phải lấy việc nghiên cứu và xoa dịu nỗi khổ đau của mọi người làm mục đích chính. Đi vào phân tích sâu hơn các nguyên tắc này, Giáo sư Hồ Đắc Di cho rằng: “Khoa học nghĩa là nghệ thuật và văn hoá cũng cần thiết cho nghề nghiệp như lương tâm, nghĩa là việc coi nhiệm vụ trên lợi lộc, danh dự trên tiền tài cũng cần thiết cho sự nghiệp của người thầy thuốc.

Bất cứ nền Y học nào nếu muốn được tôn trọng đều phải cung cúc phục vụ dù điều đó là cái luỵ cho người thầy thuốc: nếu như họ có thể thề nguyền giữ thanh bạch được thì ngược lại họ cũng cần phải thề nguyền giữ phẩm cách. Họ cũng cần hiểu rằng kho tàng khoa học trong y học được phong phú thêm, bao giờ cũng bắt đầu từ cảnh nghèo nàn của họ”. (Trích từ Diễn văn của GS Hồ Đắc Di tại lễ khai mạc hội nghị y tế toàn quốc, năm 1949)

Trường Đại học Y vừa khai giảng được một ngày thì quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn, mở cuộc tấn công Việt Bắc. Một thời gian sau thì chúng đánh vào khu vực mà trường Y đóng ở Chiêm Hóa, thầy trò trường Y lại sơ tán vào núi rừng. Có lần, giặc Pháp còn đến tận trường Y, nơi ở của gia đình bác sĩ Tôn Thất Tùng, bác sĩ Hồ Đắc Di…, giặc Pháp đã dùng máy bay bà già, gọi loa để mời những trí thức như bác sĩ Hồ Đắc Di, bác sĩ Tôn Thất Tùng, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên về Hà Nội để làm việc nhưng họ đều quyết tâm thà chết chứ không chịu theo Pháp.

Nhưng chỉ có lương tâm thì chưa đủ, nghề nghiệp của người thầy thuốc phải theo sát mọi phát minh mới, những tiến bộ mới nhằm bảo đảm việc chẩn đoán chính xác và bảo đảm kiểm tra được những ấn tượng của giác quan. Thiếu khoa học, thầy thuốc không thể sử dụng những trang thiết bị hoàn hảo. Do vậy, muốn thông thạo những kỹ thuật tinh vi và phức tạp, thầy thuốc cần phải có học vấn sâu rộng, có giác quan tinh tế và đôi tay khéo léo. Bởi vậy, họ cần phải rèn luyện, trau dồi liên tục kiến thức để đáp ứng yêu cầu chuyên môn từ thực tiễn đặt ra. GS Hồ Đắc Di khái quát: “Nghệ thuật trong y học là óc tinh tế được gọi là năng khiếu lâm sàng, là do sự tổng hợp của logic, phương pháp và lẽ phải mà hình thành”[6].

Không chỉ cần chuyên môn giỏi, luôn cập nhật với tiến bộ mới, người thầy thuốc buộc phải có một trình độ văn hóa cao để làm cho họ khác với một người thợ thủ công khéo léo. Giáo sư Hồ Đắc Di cho rằng để làm được việc đó cần phải phát triển mọi năng lực tinh thần và đạo đức, khoa học và nghệ thuật; biết kết hợp khoa học với văn hóa.

Ông nhấn mạnh: “Nếu nghề nghiệp gây ra cô lập thì trái lại văn hóa làm xích tới vì cơ sở của văn hóa là chủ nghĩa nhân đạo mà thuyết tân Hippocrate lấy làm cứu cánh có cơ sở”.

Theo Giáo sư Hồ Đắc Di, nếu người thầy thuốc là một nghệ sĩ vì khoa học của họ là một nghệ thuật thì họ phải là một “người hiền” bởi vì tâm hồn họ là niềm tin và nghề của họ là sứ mệnh. Lòng trắc ẩn, tình thương bệnh nhân thúc đẩy họ làm việc liên tục để rèn luyện, đáp ứng lòng tin của người bệnh.

Giáo sư vẫn được các thế hệ y bác sĩ Việt Nam nhắc lại như một biểu tượng lớn của ngành y Việt Nam hiện đại. Những cống hiến hết mình của Giáo sư trên tư cách một người trí thức và những đóng góp cho nền y học nước nhà trên khía cạnh một thầy thuốc, một nhà khoa học sẽ mãi mãi còn được nhắc nhớ về sau.