LÝ CHIÊU HOÀNG – VỊ NỮ VƯƠNG DUY NHẤT VÀ KIỆT TÁC SỐ PHẬN TRONG DÒNG CHẢY LỊCH SỬ
Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, Lý Chiêu Hoàng (tên thật là Lý Phật Kim, sau đổi thành Lý Chiêu Thánh) là một nhân vật đặc biệt và duy nhất. Bà không chỉ là vị nữ hoàng đầu tiên và duy nhất ngồi trên ngai vàng đế vương, mà còn là người chứng kiến bước ngoặt lịch sử chuyển giao quyền lực từ nhà Lý sang nhà Trần.
Lý Chiêu Hoàng sinh năm 1218 tại Thăng Long, là con gái thứ hai của vua Lý Huệ Tông và Hoàng hậu Trần Thị Rung. Năm 1224, trước sự suy yếu trầm trọng của triều đình nhà Lý cùng sức ép thao túng từ Thái sư Trần Thủ Độ, vua Lý Huệ Tông nhường ngôi cho con gái mới 6 tuổi. Lý Phật Kim lên ngôi lấy hiệu là Lý Chiêu Hoàng, trở thành vị hoàng đế thứ 9 và cũng là vị vua cuối cùng của triều đại nhà Lý.
Tháng 12 năm 1225, dưới sự sắp đặt tài tình của Trần Thủ Độ, Lý Chiêu Hoàng thành hôn với Trần Cảnh (người bằng tuổi bà). Ngay sau đó, vào ngày 31 tháng 12 năm 1225, vị nữ hoàng nhỏ tuổi đã trút bỏ áo hoàng bào, xuống chiếu nhường ngôi cho chồng, chính thức lập nên triều đại nhà Trần. Bà trở thành Chiêu Thánh Hoàng hậu của vua Trần Thái Tông.
Sống trong hoàng cung, cuộc đời bà trải qua nhiều thăng trầm và bi kịch cá nhân sâu sắc. Sau nhiều năm kết hôn nhưng không có con nối dõi, năm 1237, dưới áp lực giữ vững ngai vàng cho họ Trần, bà bị giáng xuống làm Chiêu Thánh công chúa. Năm 1258, sau chiến thắng quân Nguyên - Mông lần thứ nhất, vua Trần Thái Tông đem gả bà cho vị tướng có công lớn là Lê Phụ Trần (Lê Tám). Trong cuộc hôn nhân thứ hai kéo dài 20 năm này, bà tìm thấy sự bình yên và sinh được hai người con tài hoa, trong đó có Thượng vị văn quan Lê Tông và Danh tướng Lê Hiến.
Năm 1278, Lý Chiêu Hoàng trút hơi thở cuối cùng tại quê nhà Cổ Pháp (nay thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh), hưởng thọ 60 tuổi. Cuộc đời Lý Chiêu Hoàng là một nốt trầm đặc biệt trong dòng chảy lịch sử: người gánh trên vai vận mệnh của một triều đại lớn, hứng chịu nhiều dâu bể gập ghềnh nhưng vẫn giữ trọn sự trinh bạch, nhân hậu và vị tha. Số phận và nhân cách của bà mãi là một đề tài xúc động, để lại nhiều thương cảm và hoài niệm cho các thế hệ về sau.
