Lý Đạo Thành – Tấm lòng trung nghĩa và rường cột nước Đại Việt

Trong giai đoạn thịnh trị của triều đại nhà Lý, giang sơn Đại Việt không chỉ lưu danh những chiến công quân sự oanh liệt làm rung chuyển phương Bắc, mà còn thắp sáng những giá trị văn trị, luật pháp và nhân trị đỉnh cao. Để làm nên một thời kỳ vàng son ấy, lịch sử đã chọn ra những vĩ nhân kiệt xuất gánh vác vận mệnh nước nhà. Bên cạnh một Lý Thường Kiệt dũng mãnh nơi trận mạc, sử sách muôn đời vẫn nghiêng mình kính cẩn trước Thái sư Lý Đạo Thành – biểu tượng rực rỡ của một bậc hiền thần liêm chính, người đã dùng trí tuệ uyên bác và tấm lòng trung trinh để giữ vững sự bình trị cho quốc gia Đại Cồ Việt.

Xuất thân từ dòng dõi tôn thất nhà Lý tại vùng đất địa linh nhân kiệt Bắc Ninh, Lý Đạo Thành từ thuở thiếu thời đã bộc lộ cốt cách của một bậc thức giả. Ông thông kinh sử, giỏi võ nghệ, mang trong mình khát vọng cống hiến lớn lao cho bách tính. Dưới triều vua Lý Thánh Tông, với tài năng nội trị xuất chúng, ông được phong chức Thái sư và trở thành cánh tay đắc lực của nhà vua. Năm 1069, khi vua Lý Thánh Tông thân chinh viễn chinh phương Nam, chính Thái sư Lý Đạo Thành đã phối hợp cùng Nguyên phi Ỷ Lan điều hành triều chính, giữ vững hậu phương Thăng Long, khiến lòng dân hòa hợp, trong cõi vững vàng. Những chính sách khoan thư sức dân, đề cao lòng nhân ái mà ông tham mưu đã giúp vương triều bén rễ sâu đậm vào lòng đất mẹ.

Thế nhưng, thử thách lớn nhất trong cuộc đời của vị lão thần lại nằm ở những biến động quyền lực chốn cung đình. Năm 1072, vua Lý Thánh Tông băng hà, thái tử mới 7 tuổi lên ngôi lấy hiệu là Lý Nhân Tông. Trên cương vị phụ chính đại thần, Lý Đạo Thành theo lẽ thường và luật lệ ban sơ đã ủng hộ Thượng Dương Hoàng hậu chấp chính. Sự lựa chọn này đã đẩy ông vào làn sóng bất hòa với Hoàng thái hậu Ỷ Lan. Kết quả, ông bị giáng chức và điều đi trấn thủ vùng biên viễn Nghệ An xa xôi.

Đối mặt với bước ngoặt nghiệt ngã của số phận, khí phách và nhân cách cao đẹp của Lý Đạo Thành lại một lần nữa tỏa sáng. Thay vì ôm lòng oán hận hay nhen nhóm ý đồ phản trắc, ông lặng lẽ đến vùng đất mới, dốc lòng giúp dân an cư lạc nghiệp, lập Viện Địa Tạng để thờ Phật và ngầm bày tỏ lòng trung thành son sắt với tiên vương. Nhãn quan của một nhà chính trị kiệt xuất đã giúp ông hiểu rằng: Triều đình có thể quay lưng với ông, nhưng ông tuyệt đối không bao giờ được quay lưng với vận mệnh của giang sơn, bờ cõi.

Lịch sử luôn công bằng với những bậc chân chính. Khi nhà Tống ở phương Bắc lăm le điều binh xâm lược nước ta, Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã dẹp bỏ hiềm khích cũ, khẩn cấp triệu hồi Lý Đạo Thành về lại kinh thành Thăng Long. Nhận được chiếu chỉ, ông lập tức khăn gói về triều, giữ chức Thái phó Bình chương quân quốc trọng sự. Cuộc tái ngộ lịch sử giữa ba bộ óc vĩ đại nhất Đại Việt bấy giờ: Thái hậu Ỷ Lan, Thái úy Lý Thường Kiệt và Thái sư Lý Đạo Thành đã tạo nên một khối đại đoàn kết vô song. Khi Lý Thường Kiệt mang quân ra chiến tuyến Như Nguyệt, Lý Đạo Thành ở lại kinh đô, một mình điều phối lương thảo, ổn định chính trị, trấn an lòng dân và phò tá vua trẻ. Sự kết hợp hoàn hảo giữa một vị tướng tài ba ngoài trận mạc và một vị tể tướng uyên bác nơi triều đình đã nhấn chìm hoàn toàn tham vọng của quân xâm lược nhà Tống.

Cho đến khi nhắm mắt xuôi tay vào năm 1081, Thái sư Lý Đạo Thành đã dâng trọn vẹn những năm tháng cuối đời cho sự bình yên của nước Việt. Ông ra đi nhưng danh thơm và đức độ của ông thì vẫn trường tồn cùng năm tháng. Người đời sau tôn vinh ông là vị thành hoàng của nhiều làng xã từ Bắc Bộ vào tận miền Hoan Diễn. Tên của ông ngày nay được trang trọng đặt cho những con phố lớn, những ngôi trường học, nhắc nhở hậu thế về một tấm gương "dĩ công vi thượng", luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên hết.

Thời gian gần ngàn năm có thể làm rêu phong những đền đài cổ kính, nhưng cốt cách thanh cao, liêm khiết và lòng trung nghĩa của Thái sư Lý Đạo Thành vẫn vẹn nguyên giá trị. Ông chính là ngọn hải đăng soi sáng đạo làm quan, làm tôi, là bài học sâu sắc gửi tới muôn đời sau về lòng tự tôn dân tộc và tinh thần trách nhiệm trước vận mệnh của quê hương đất nước.