Lý Nam Đế - Hoàng Đế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và sự nghiệp khai sinh nước Vạn Xuân

Lý Nam Đế (503–548), tên thật là Lý Bôn, sinh ra tại thôn Cổ Pháp, huyện Long Hưng (nay thuộc khu vực Thái Nguyên - Bắc Ninh). Ông vốn xuất thân trong một gia đình hào trưởng lâu đời. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông được một vị sư nuôi dưỡng, sớm bộc lộ tư chất thông minh, chí lớn và giỏi võ nghệ

Thế kỷ VI, đất nước Giao Châu chìm dưới ách thống trị bạo ngược của nhà Lương. Thứ sử Tiêu Tư thực hiện chính sách tàn bạo, vơ vét tài nguyên và bóc lột nhân dân đến tận cùng. Bất bình trước cảnh lầm than của dân tộc, Lý Bôn đã từ bỏ chức quan Giám quân ở châu Cửu Đức để trở về quê nhà, âm thầm liên kết với hào kiệt các phương chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa lớn

Đầu năm 542, Lý Bôn chính thức phất cờ khởi nghĩa. Nhờ uy tín và tài thao lược, ông nhanh chóng quy tụ được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân cùng nhiều danh tướng kiệt xuất như Triệu Quang Phục, Tinh Thiều, Phạm Thị Toàn. Lực lượng khởi nghĩa tiến công như vũ bão. Thứ sử Tiêu Tư quá khiếp sợ đã phải bỏ chạy về Quảng Châu. Quân ta nhanh chóng làm chủ thủ phủ Long Biên, giải phóng phần lớn lãnh thổ.

Cuối năm 542 và đầu năm 543, nhà Lương liên tục cử các tướng giỏi mang đại quân sang hòng tái chiếm Giao Châu. Táo bạo và chủ động, Lý Bôn đã mang quân ra đón đánh ngay tại Hợp Phố, tiêu diệt toàn bộ lực lượng viện binh địch, giữ vững bờ cõi.

Tháng 2 năm 544, giữa niềm vui chiến thắng, Lý Bôn chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lý Nam Đế, đặt niên hiệu là Thiên Đức và đặt tên nước là Vạn Xuân — gửi gắm ước nguyện đất nước mãi mãi trường tồn, xanh tươi muôn đời. Ông thành lập triều đình độc lập với hai ban văn - võ, cho lập chùa Khai Quốc (nay là chùa Trấn Quốc) và phát hành đồng tiền riêng, khẳng định vị thế một quốc gia tự chủ, ngang hàng với các triều đại phương Bắc.

Đến năm 545, nhà Lương cử danh tướng Trần Bá Tiên đem đại quân sang xâm lược. Trước thế địch hung hãn, Lý Nam Đế kiên cường lãnh đạo quân dân chống trả qua nhiều trận đánh oanh liệt ở Chu Diên và hồ Điển Triệt. Do điều kiện gian khổ và lâm bệnh nặng, ông trao lại binh quyền cho Triệu Quang Phục tiếp tục cuộc kháng chiến, rồi qua đời tại động Khuất Lao vào năm 548.

Dù chặng đường nước Vạn Xuân trải qua nhiều gian nan, hành động xưng "Đế" và lập nước của Lý Nam Đế đã trở thành cột mốc lịch sử chói lọi, đập tan tư tưởng lệ thuộc và khơi dậy ngọn lửa tự lập mạnh mẽ cho dân tộc Việt Nam suốt hàng nghìn năm sau.