Lý Nam Đế và vương quốc Vạn Xuân: Ngọn đuốc độc lập đầu tiên

Trong suốt hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc trầm lầy và tăm tối, cuộc khởi nghĩa của Lý Bí (Lý Bôn) vào giữa thế kỷ VI hiện lên như một mốc son chói lọi, đặt nền móng đầu tiên cho nền độc lập và thể chế nhà nước tự chủ của dân tộc Việt Nam.

Lý Bí sinh năm 503 tại vùng Thái Bình (thuộc dải đất Sơn Tây - Vĩnh Phúc ngày nay). Là người tài đức vẹn toàn, từng làm chức Giám quân ở Đức Châu (Hà Tĩnh), ông tận mắt chứng kiến bạo chính khắc nghiệt của thứ sử nhà Lương là Tiêu Tư. Sự bức hại và bóc gót tàn nhẫn của quan lại phương Bắc đã thổi bùng ngọn lửa căm thù trong lòng ông. Lý Bí quyết định từ quan, trở về quê nhà liên kết với các hào kiệt khắp nơi để chuẩn bị khởi nghĩa.

Mùa xuân năm 542, cuộc khởi nghĩa chính thức bùng nổ. Nhờ sự ủng hộ của hào trưởng các vùng như Triệu Túc, Tinh Thiều, Phạm Thị... cùng đông đảo nhân dân, lực lượng của Lý Bí phát triển thần tốc. Chỉ trong vòng chưa đầy ba tháng, nghĩa quân đã quét sạch chính quyền đô hộ, chiếm giữ thành Long Biên. Thứ sử Tiêu Tư hoảng sợ phải bỏ chạy về Trung Quốc.

Hai lần nhà Lương phản công vào các năm 542 và 543 đều bị quân ta đánh tan. Đặc biệt, chiến thắng lẫy lừng ở Hợp Phố (đầu năm 543) đã đập tan hoàn toàn ý đồ xâm lược lại của nhà Lương, bảo vệ vững chắc vùng đất giải phóng.

Mùa xuân năm 544, Lý Bí chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lý Nam Đế, đặt tên nước là Vạn Xuân với mong muốn quốc gia tồn tại muôn đời. Ông đặt niên hiệu Thiên Đức, lập điện Triều Hội, đúc tiền riêng (tiền Thiên Đức) và thành lập ban văn, ban võ. Đây là bước ngoặt lịch sử vĩ đại: lần đầu tiên dân tộc ta khẳng định chủ quyền độc lập bình đẳng với các đế chế phương Bắc qua danh xưng "Hoàng đế" chứ không chịu khúm núm xưng "Vương" hay nhận phong tước từ phương Bắc.

Đến năm 545, nhà Lương cử tướng giỏi Trần Bá Tiên mang đại quân sang xâm lược. Trước thế giặc mạnh, Lý Nam Đế kiên cường chỉ huy quân sĩ rút lui chiến lược về các căn cứ để duy trì cuộc kháng chiến. Năm 548, do lâm bệnh nặng giữa vùng ngàn sâu, Lý Nam Đế qua đời, giao lại binh quyền cho người đồng đội tin cậy là Triệu Quang Phục (Triệu Việt Vương) tiếp tục sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Ý chí quật cường, tầm nhìn thời đại cùng khát vọng độc lập của Lý Nam Đế đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các thế hệ về sau, mở ra trang sử tự chủ rực rỡ của dân tộc Việt Nam.