LÝ NAM ĐẾ – VỊ HOÀNG ĐẾ CỦA KHÁT VỌNG VẠN XUÂN VÀ BẢN TUYÊN NGÔN TỰ CHỦ ĐẦU TIÊN
Ngược dòng thời gian trở về thế kỷ VI, giữa đêm trường nghìn năm Bắc thuộc đầy tăm tối và nhục nhằn, lịch sử dân tộc Việt Nam bỗng bừng sáng bởi một nhân vật kiệt xuất, người đã đặt viên gạch nền móng đầu tiên cho nền độc lập tự chủ lâu dài: Lý Bí, tức Lý Nam Đế. Ông vốn là một hào trưởng địa phương ở vùng Thái Bình (nay thuộc Sơn Tây hoặc Thái Nguyên), là một người văn võ song toàn, mang trong mình dòng máu của những người Việt cổ không bao giờ cam chịu kiếp nô lệ. Chứng kiến cảnh nhà Lương ở phương Bắc thực hiện chính sách đô hộ tàn bạo, quan lại tham lam vơ vét từng hạt thóc, cọng rau của dân lành, lòng yêu nước trong Lý Bí đã nhen nhóm thành một ngọn lửa cách mạng rực trời. Ông từ bỏ chức quan nhỏ dưới triều đình đô hộ, trở về quê nhà bí mật chiêu mộ hiền tài, tích trữ lương thảo, chờ đợi thời cơ để lật đổ ách thống trị ngoại bang.
Cuộc khởi nghĩa do Lý Bí lãnh đạo vào năm 542 là một cuộc bùng nổ sấm sét sau hàng thế kỷ bị kìm nén. Với sự ủng hộ tuyệt đối của các tầng lớp nhân dân và sự phò tá của những tướng lĩnh tài ba như Triệu Quang Phục, Phùng Thanh Hòa, nghĩa quân đã quét sạch quân Lương ra khỏi bờ cõi chỉ trong một thời gian ngắn. Bối cảnh lúc bấy giờ vô cùng gian nan khi nhà Lương huy động hàng vạn tinh binh cùng những danh tướng sừng sỏ hòng bóp chết phong trào độc lập non trẻ. Nhưng bằng lối đánh mưu trí, dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở và sự đoàn kết của các bộ tộc, Lý Bí đã lần lượt bẻ gãy các đợt tấn công của kẻ thù từ phía Bắc tràn sang và dẹp tan quân Lâm Ấp quấy rối từ phía Nam. Mỗi trận đánh là một lần khẳng định uy thế của người Việt, biến những thung lũng, dòng sông trở thành mồ chôn quân xâm lược.
Mùa xuân năm 544, một sự kiện vô tiền khoáng hậu đã diễn ra tại vùng đất Long Biên lịch sử: Lý Bí chính thức lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Lý Nam Đế và đặt tên nước là Vạn Xuân. Đây không chỉ là một danh xưng, mà là một hành động chính trị mang tầm vóc đại cương, một bản tuyên ngôn độc lập bằng hành động. Việc ông tự xưng "Đế" – một vị hiệu vốn chỉ dành cho các bậc thiên tử phương Bắc – đã giáng một đòn chí mạng vào tư tưởng bành trướng của các triều đại phong kiến Trung Hoa. Ông khẳng định rằng phương Nam là một cõi riêng, có hoàng đế riêng, có chủ quyền không thể xâm phạm. Cái tên Vạn Xuân chứa đựng khát vọng cháy bỏng về một đất nước mãi mãi tươi đẹp, thanh bình như vạn mùa xuân cộng lại. Ông cho xây dựng chùa Khai Quốc (nay là chùa Trấn Quốc), đúc tiền "Thiên Đức" để khẳng định sự độc lập về văn hóa và kinh tế, thiết lập bộ máy quan lại quy củ, tạo dựng một quốc gia có đầy đủ các yếu tố của một nền văn minh tự chủ.
Dù sau đó, cuộc kháng chiến chống lại sự quay trở lại của nhà Lương do Trần Bá Tiên chỉ huy gặp nhiều trắc trở, và Lý Nam Đế phải rút quân về động Khuất Lão rồi lâm bệnh qua đời, nhưng di sản ông để lại là vĩnh cửu. Trước khi mất, ông đã trao lại binh quyền cho Triệu Quang Phục, người tiếp nối ngọn lửa kháng chiến tại đầm Dạ Trạch. Lý Nam Đế chính là người đã khơi dậy ý chí tự tôn dân tộc sau đêm trường nô lệ kéo dài. Ông đã chứng minh cho thế giới thấy rằng người Việt không chỉ biết sinh tồn mà còn biết quản lý giang sơn, biết đứng ngang hàng với các đế chế hùng mạnh. Hình ảnh vị hoàng đế đầu tiên của nước Việt đứng giữa điện tiền, bao quanh bởi cờ xí Vạn Xuân, mãi mãi là nguồn cảm hứng bất tận cho các triều đại Ngô, Đinh, Lê, Lý, Trần sau này viết tiếp những trang sử vàng. Ông đã hóa thân thành hồn thiêng sông núi, nhắc nhở mỗi người dân đất Việt về niềm kiêu hãnh của một dân tộc tự cường không bao giờ chịu khuất phục trước bất kỳ cường quyền nào.
