Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) – Vị anh hùng dân tộc khai sáng triều Lý, người quyết định dời đô về Thăng Long và đặt nền móng hoàng kim cho văn minh Đại Việt (974 – 1028).
Một tấm gương Hoàng đế anh minh, nhà chiến lược vĩ đại với tầm nhìn địa chính trị vượt thời đại – người đã khai sáng vương triều Lý, ban hành Chiếu dời đô và mở ra định hướng phát triển trường tồn cho nghìn năm văn hiến của dân tộc chính là Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) – Vị anh hùng dân tộc khai sáng triều Lý, người quyết định dời đô về Thăng Long và đặt nền móng hoàng kim cho văn minh Đại Việt (974 – 1028).
Xuất thân chốn thiền môn và con đường trở thành bậc minh quân
Lý Công Uẩn (sinh ngày 8 tháng 3 năm 974, quê ở Cổ Pháp, nay thuộc Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) sinh ra trong một hoàn cảnh đặc biệt. Từ nhỏ, ông được nhận làm con nuôi của Thiền sư Lý Khánh Văn tại chùa Cổ Pháp.
Dưới sự chỉ bảo của bậc cao tăng Sư vãi Vạn Hạnh (vị quốc sư kiệt xuất thời bấy giờ), Lý Công Uẩn được nuôi dạy toàn diện cả về văn chương, binh pháp lẫn Phật học. Thiền sư Vạn Hạnh sớm nhận ra khí chất khác thường của ông và từng dự đoán: "Đứa bé này không phải người thường, sau này tất có thể gánh vác việc nước, làm vua giỏi trong thiên hạ".
Lớn lên, Lý Công Uẩn gia nhập triều đình Tiền Lê dưới thời Vua Lê Đại Hành:
Nhờ tài năng, sự trung trung trinh và điềm tĩnh, ông từng bước được thăng tiến qua nhiều trọng trách quân sự lớn, nắm giữ chức Điện tiền Chỉ huy sứ (Thủ lĩnh lực lượng cấm quân bảo vệ triều đình).
Khi Vua Lê Long Đĩnh qua đời năm 1009, triều Tiền Lê rơi vào khủng hoảng. Được sự đồng thuận của các đại thần, thiền sư và quân sĩ trong triều, Lý Công Uẩn được suy tôn lên ngôi Hoàng đế vào tháng 11 năm 1009, lấy niên hiệu là Thuận Thiên, thành lập vương triều Nhà Lý.
Bức Chiếu dời đô (1010) và tầm nhìn thiên tài vượt thời đại
Ngay sau khi lên ngôi, Lý Thái Tổ đã đưa ra một quyết định chiến lược làm thay đổi vĩnh viễn vận mệnh dân tộc: Dời kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về Đại La (Hà Nội).
Ở kinh đô cũ Hoa Lư, tuy địa thế sông núi hiểm trở thuận lợi cho việc phòng thủ chống ngoại xâm thời kỳ đầu, nhưng diện tích chật hẹp, hạn chế sự phát triển kinh tế và giao thương lâu dài của một quốc gia độc lập. Trong Chiếu dời đô (Thiên đô chiếu) – tác phẩm kinh điển của văn học và tư tưởng chính trị Việt Nam, ông đã khẳng định vị thế trung tâm thiên hạ của thành Đại La:
"Nơi ấy ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi... Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà sáng. Dân cư không khổ vì ngập lụt, muôn vật rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi ấy là danh thắng. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước, cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời..."
Mùa thu năm 1010, cuộc dời đô lịch sử diễn ra. Tương truyền khi thuyền rồng vừa cập bến dưới chân thành Đại La, Lý Thái Tổ thấy hình ảnh rồng vàng bay lên, liền đổi tên thành là Thăng Long (Rồng bay lên).
Đặt nền móng vững chắc cho văn minh Đại Việt
Trở thành người đứng đầu triều đại mới, Lý Thái Tổ tập trung toàn lực xây dựng một nhà nước tự chủ, pháp quyền và khoan hòa:
Xây dựng kinh thành: Cho dựng các điện Kính Thiên, Càn Nguyên, các cửa Quảng Đức, Đại Hưng..., quy hoạch khu dân cư, chợ búa và hệ thống phòng thủ vững chắc quanh Thăng Long.
Cải cách hành chính: Chia đất nước thành 24 lộ, củng cố bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương.
Chính sách "Khoan thư sức dân": Ban hành chính sách xá thuế, khuyến khích phát triển nông nghiệp, đắp đê ngăn mặn và mở rộng giao thương buôn bán.
Củng cố quốc phòng: Trực tiếp dẹp yên các cuộc nổi dậy ở vùng biên giới, củng cố an ninh bờ cõi, khiến các quốc gia láng giềng phải kính nể.
Tháng 3 năm 1028, Lý Thái Tổ trút hơi thở cuối cùng tại điện Càn Nguyên (Thăng Long), hưởng thọ 54 tuổi, ở ngôi 19 năm.
Di sản ngàn thu
Đại Việt Sử ký Toàn thư từng ngợi ca Lý Thái Tổ bằng những dòng trân trọng: "Vua tiếp xót vận may, khoan thứ từ hồng, làm việc có độ lượng minh quân... Quyết định dời đô Thăng Long, mở mang cơ nghiệp cho muôn đời".
Lý Thái Tổ là vị anh hùng dân tộc vĩ đại, người kiến tạo nên trái tim Thăng Long - Hà Nội. Tầm nhìn chiến lược và quyết định dời đô của ông đã đặt nền móng vĩnh cửu cho sự hưng thịnh của văn minh Đại Việt, tạo đà cho các thế hệ vua hiền tướng giỏi thời Lý - Trần về sau ghi dấu những trang sử vàng chói lọi.
