Lý Thái Tổ – Vị vua mở vận nước và dựng nền Thăng Long muôn đời

Lịch sử nghìn năm của Thăng Long – Hà Nội gắn liền với quyết định dời đô mang ý nghĩa chiến lược của vua Lý Thái Tổ, tên thật là Lý Công Uẩn. Việc chuyển kinh đô không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước thời bấy giờ mà còn cho thấy tầm nhìn sâu rộng của nhà vua. Trải qua nhiều thế kỷ, giá trị của quyết định ấy vẫn được khẳng định, đưa Lý Thái Tổ trở thành một trong những vị vua kiệt xuất của dân tộc Việt Nam.

Lý Công Uẩn sinh năm 974 tại làng Cổ Pháp, nay thuộc Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh. Đây cũng là nơi có đền Lý Bát Đế, công trình thờ tám vị hoàng đế triều Lý còn lưu giữ đến ngày nay. Theo truyền thuyết dân gian, ông sớm mồ côi cha mẹ và được thiền sư Lý Khánh Văn nhận nuôi, chăm sóc từ nhỏ.

Thân thế của Lý Công Uẩn được dân gian kể lại qua nhiều câu chuyện nhuốm màu huyền thoại. Có truyền thuyết cho rằng cha ông từng làm thuê ở chùa Tiêu Sơn và nảy sinh tình cảm với một tiểu nữ. Khi người phụ nữ mang thai, hai người bị buộc rời khỏi chùa, phải sống lang bạt khắp nơi. Trong hành trình ấy, người cha không may qua đời bên một giếng nước giữa rừng. Người mẹ sau đó được chùa Ứng Tâm cưu mang.

Khi ấy, sư trụ trì chùa Ứng Tâm là Lý Khánh Văn vừa mộng thấy điềm báo sẽ có bậc đế vương xuất hiện. Hôm sau, ông cho quét dọn chùa sạch sẽ rồi chờ đợi. Đến chiều, người phụ nữ mang thai tìm đến xin tá túc. Vài tháng sau, trong một đêm mưa gió, bà sinh hạ một bé trai khôi ngô, trên tay có bốn chữ son “Sơn hà xã tắc”, rồi qua đời. Thương xót đứa trẻ mồ côi, thiền sư Khánh Văn đem về nuôi và đặt tên là Lý Công Uẩn. Sau này, cậu bé được gửi sang chùa Lục Tổ để thiền sư Vạn Hạnh trực tiếp dạy dỗ.

Một dị bản khác kể rằng mẹ của Lý Công Uẩn là bà Phạm Thị Ngà ở làng Dương Lôi, Bắc Ninh. Sau giấc mộng gặp thần nhân, bà mang thai rồi sinh ra ông. Khi con lên ba tuổi, bà gửi vào chùa nhờ sư Khánh Văn nuôi dưỡng. Những chi tiết tiếp theo về cuộc đời ông cơ bản giống truyền thuyết kể trên.

Từ nhỏ, Lý Công Uẩn đã nổi tiếng thông minh, sáng dạ. Thiền sư Vạn Hạnh từng nhận xét ông là người khác thường, sau này nhất định sẽ làm nên việc lớn và gánh vác trọng trách quốc gia.

Về sau, khi được vua Lê Đại Hành trọng vọng và thường tham khảo ý kiến trong việc triều chính, thiền sư Vạn Hạnh đã tiến cử Lý Công Uẩn ra giúp nước. Trong triều Tiền Lê, ông nhanh chóng thể hiện tài năng, bản lĩnh và được giao giữ chức Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ.

Sau khi vua Lê Đại Hành qua đời, hoàng tử Lê Long Việt lên ngôi, tức vua Lê Trung Tông. Nhưng chỉ ba ngày sau, ông bị em ruột là Lê Long Đĩnh sát hại để chiếm ngôi. Giữa lúc quần thần lo sợ, chỉ có Lý Công Uẩn đứng ra ôm xác vua mà khóc. Cảm phục lòng trung nghĩa ấy, Lê Long Đĩnh vẫn để ông tiếp tục giữ nguyên chức vụ cũ.

Triều đại của Lê Long Đĩnh ngày càng suy thoái, đất nước rơi vào cảnh bất ổn. Khi ông mất lúc tuổi còn trẻ, người nối ngôi lại quá nhỏ, triều đình lâm vào khủng hoảng. Các đại thần đồng lòng tôn Lý Công Uẩn lên ngôi để ổn định xã tắc. Ban đầu ông nhiều lần từ chối, nhưng vì lợi ích quốc gia, Thái hậu Dương Vân Nga đã tự tay khoác hoàng bào cho ông. Năm 1009, Lý Công Uẩn chính thức đăng cơ, sáng lập triều Lý.

Sau khi lên ngôi, nhà vua nhận thấy Hoa Lư tuy hiểm trở nhưng chật hẹp, không thích hợp để trở thành kinh đô lâu dài của đất nước. Vì vậy, ông quyết định tìm vùng đất mới. Sau khi xem xét nhiều nơi, ông chọn Đại La vì đây là vị trí trung tâm, đất đai rộng rãi, bằng phẳng, cao ráo, giao thông thuận lợi và có thế đất đẹp. Từ đó, ông ban Chiếu dời đô nổi tiếng và được triều thần đồng lòng hưởng ứng.

Mùa thu năm 1010, đoàn thuyền dời đô tiến vào thành Đại La. Theo truyền thuyết, khi thuyền vua vừa cập bến, nhà vua nhìn thấy rồng vàng bay lên trời. Từ điềm lành ấy, Đại La được đổi tên thành Thăng Long.

Sau khi định đô tại Thăng Long, Lý Thái Tổ tiến hành nhiều cải cách quan trọng. Hoa Lư được đổi thành phủ Tràng An, quê hương Cổ Pháp đổi thành phủ Thiên Đức, cả nước chia thành 24 lộ, riêng Hoan Châu và Ái Châu được gọi là trại.

Dưới sự cai trị của Lý Thái Tổ, đất nước bước vào thời kỳ yên ổn và phát triển. Nhân dân chăm lo lao động sản xuất, đời sống ngày càng ấm no. Đây chính là nền móng vững chắc cho sự hưng thịnh lâu dài của triều Lý.

Lý Thái Tổ trị vì trong 19 năm. Năm 1028, ông băng hà, hưởng thọ 55 tuổi. Trong thời gian tại vị, ông lấy niên hiệu Thuận Thiên. Sau khi qua đời, ông được đặt thụy hiệu là Thần Vũ Hoàng đế và an táng tại Thọ Lăng.

Triều Lý truyền ngôi qua tám đời vua (không kể Lý Chiêu Hoàng sau này nhường ngôi cho nhà Trần). Vì vậy, dân gian tin rằng hình ảnh bông hoa tám cánh xuất hiện nơi mộ thân phụ của Lý Công Uẩn năm xưa chính là điềm báo trước cho tám đời đế vương của triều đại này. Ngày nay, tại đền Lý Bát Đế ở Đình Bảng vẫn còn thờ phụng tám vị vua ấy.