Ly Thường Kiệt
Lý Thường Kiệt (1019 – 1105) là một trong những vị tướng kiệt xuất nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam, người đã khắc ghi tên tuổi mình bằng chiến công hiển hách chống quân xâm lược nhà Tống vào thế kỷ XI. Câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp đánh giặc giữ nước của ông là một bản hùng ca trần ngập khí phách, trí tuệ và lòng yêu nước nồng nàn.
Tên thật của ông là Ngô Tuấn, sinh ra tại làng Thái Hòa, thành Thăng Long. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ tư chất thông minh, chí khí lớn, vừa giỏi võ nghệ lại am tường binh thư. Nhờ tài năng vượt trội và lòng trung thành, ông được triều đình nhà Lý tin tưởng ban họ vua và giao giữ nhiều chức vụ trọng yếu. Khi nguy cơ xâm lược từ nhà Tống cận kề vào những năm 70 của thế kỷ XI, Thái úy Lý Thường Kiệt đã chủ động đứng ra gánh vác trọng trách bảo vệ giang sơn Đại Việt.
Diễn biến cuộc đời và tư tưởng quân sự của Lý Thường Kiệt thể hiện rõ nhất qua tư tưởng chiến lược **"Tiên phát chế nhân"** – ngồi yên đợi giặc đến không bằng đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc. Năm 1075, nhận thấy nhà Tống đang ráo riết chuẩn bị lương thảo và lực lượng ở các căn cứ Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu để áp sát biên giới, ông đã táo bạo chủ động cất quân sang tập kích các căn cứ hậu cần này. Chiến dịch tấn công bất ngờ đã làm phá sản hoàn toàn kế hoạch chuẩn bị xâm lược ban đầu của quân Tống, tạo đà cho Đại Việt chủ động bước vào giai đoạn phòng thủ.
Sau khi hoàn thành mục tiêu chiến lược ở phương Bắc, Lý Thường Kiệt nhanh chóng rút quân về nước và gấp rút xây dựng tuyến phòng thủ chiến lược bên bờ **sông Như Nguyệt** (sông Cầu ngày nay). Tại đây, trận quyết chiến chiến lược giữa Đại Việt và 10 vạn quân Tống do Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy đã diễn ra vô cùng ác liệt. Dù quân giặc nhiều lần tìm cách bắc cầu, vượt sông tiến về Thăng Long, nhưng dưới sự chỉ huy tài tình của Lý Thường Kiệt, quân dân nhà Lý đã kiên cường đẩy lùi mọi đợt tấn công, giam chân đối phương trong tình cảnh cạn kiệt lương thảo và suy giảm tinh thần.
Giữa lúc cuộc chiến đang ở thế giằng co, nhằm đè bẹp duệ khí của địch và nâng cao tinh thần quân sĩ, Lý Thường Kiệt đã cho người vào đền thờ thần sông đọc vang bài thơ thần **"Nam quốc sơn hà"**. Bài thơ được xem như bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của dân tộc, khẳng định chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng và ý chí quyết chiến quyết thắng. Khi quân Tống đã mệt mỏi và tổn thất nặng nề, ông tung quân phản công đập tan lực lượng cốt cán của địch. Tuy nhiên, bằng tầm nhìn của một nhà chính trị kiệt xuất, Lý Thường Kiệt không truy đuổi đến cùng mà chủ động **mở đường giảng hòa**, cho phép quân Tống rút về nước trong danh dự để giữ vững hòa bình lâu dài cho hai quốc gia.
Cuộc đời và sự nghiệp của Lý Thường Kiệt là biểu tượng sáng ngời cho nghệ thuật quân sự đỉnh cao: chủ động, linh hoạt và nhân văn. Hình ảnh vị đại tướng đứng vững bên dòng Như Nguyệt cùng bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" mãi mãi là niềm tự hào dân tộc, nhắc nhở thế hệ mai sau về tinh thần độc lập, tự cường và bản lĩnh Việt Nam.
