Lý Thường Kiệt chống quân Tống
Vào giữa thế kỷ XI, nhà Tống ở phương Bắc đang ráo riết chuẩn bị lực lượng, tích trữ lương thảo để tiến hành xâm lược Đại Việt. Trước nguy cơ bị động, Thái úy Lý Thường Kiệt đã đưa ra một quyết sách táo bạo và độc đáo: "Tiên phát chế nhân" (ra tay trước để khống chế đối phương). Ông chủ trương tấn công vào đất Tống để triệt tiêu sức mạnh quân sự ngay tại căn cứ của kẻ thù.
Năm 1075, Lý Thường Kiệt chỉ huy quân đội Đại Việt bất ngờ đánh thẳng vào các căn cứ lớn của Tống ở Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu, phá hủy kho tàng, tiêu diệt hàng vạn quân địch, làm tê liệt kế hoạch xâm lược của nhà Tống. Sau khi hoàn thành mục tiêu, ông chủ động rút quân về nước để củng cố phòng tuyến.
Khi quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy kéo vào, Lý Thường Kiệt đã cho xây dựng phòng tuyến kiên cố dọc theo bờ nam sông Như Nguyệt (sông Cầu). Tại đây, ông đã sử dụng chiến thuật phòng ngự hiệu quả và đặc biệt là dùng yếu tố tinh thần. Giữa đêm khuya, ông cho người ngâm vang bài thơ "Nam quốc sơn hà" (Sông núi nước Nam), được coi là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm, Chúng đẳng hành khan thủ bại hư.
Bài thơ đã khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ Đại Việt lên cao tột độ, khiến quân Tống hoang mang, dao động. Sau nhiều trận giao chiến ác liệt, quân Tống bị tổn thất nặng nề và rơi vào tình trạng thiếu thốn lương thực, bệnh tật. Cuối cùng, Lý Thường Kiệt đã mở cuộc phản công quyết định, đánh tan quân Tống, buộc chúng phải rút về nước, giữ vững bờ cõi Đại Việt, khẳng định hùng hồn chủ quyền và ý chí độc lập của dân tộc.
