Lý Thường Kiệt - Danh tướng kiệt xuất với tư tưởng "Tiên phát chế nhân"
Thân thế và tư tưởng quân sự
Lý Thường Kiệt (tên thật là Lê Ngô Tuấn) sinh năm 1019 trong một gia đình võ tướng đời đời phụng sự triều đình nhà Lý. Ông là một danh tướng văn võ song toàn, nổi tiếng từ trẻ với bản lĩnh kiên định, sự mẫn cán và tầm nhìn chiến lược vĩ đại.
Trong bối cảnh nhà Tống ở phương Bắc nuôi dã tâm xâm lược Đại Việt để giải quyết khủng hoảng nội trị, Lý Thường Kiệt đã chủ trương áp dụng kế sách độc đáo: "Tiên phát chế nhân" – nghĩa là chặn trước thế mạnh của địch, đánh trước để làm nhụt ý chí và tiêu hao sinh lực giặc trước khi chúng kịp tấn công nước ta.
Cuộc tập kích Ung Châu và phòng tuyến sông Như Nguyệt
Năm 1075, khi phát hiện nhà Tống đang ráo riết tích trữ lương thảo, tập kết quân đội tại các châu biên giới để chuẩn bị xâm lăng Đại Việt, Lý Thường Kiệt đã tham mưu cho vua Lý Nhân Tông tổ chức một chiến dịch phủ đầu táo bạo. Ông trực tiếp thống lĩnh đại quân đường thủy và đường bộ bất ngờ đánh úp vào các căn cứ hiểm yếu của giặc ở Ung Châu, Khâm Châu và Liêm Châu. Sau khi phá hủy toàn bộ kho tàng, lương thực dự trữ của địch và làm tê liệt kế hoạch tấn công của chúng, quân ta chủ động rút về nước chuẩn bị phòng thủ.
Đúng như dự liệu, cuối năm 1076, nhà Tống cử tướng Quách Quỳ đem 10 vạn quân chủ lực cùng hàng chục vạn dân phu ồ ạt kéo sang trả thù. Đối mặt với đại quân giặc mạnh mẽ, Lý Thường Kiệt đã cho thiết lập một phòng tuyến quân sự kiên cố bên bờ nam sông Như Nguyệt (sông Cầu, Bắc Ninh).
Ông cho đắp lũy tre dày, bố trí thuyền chiến và các doanh trại phòng thủ vững chắc. Để củng cố tinh thần chiến đấu cho binh sĩ trong những thời khắc gian khổ nhất, ông đã cho người ngâm bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" vang lên từ một đền thờ bên sông vào ban đêm. Tiếng thơ hào sảng như sấm động ấy đã làm chấn động tâm lý quân giặc và tiếp thêm sức mạnh tinh thần vô bờ bến cho quân dân Đại Việt.
Ý nghĩa lịch sử
Bị chặn đứng hoàn toàn trước phòng tuyến sông Như Nguyệt không thể tiến lên, quân Tống rơi vào thế khốn đốn, lương thảo cạn kiệt, binh lính lâm bệnh nặng và mệt mỏi. Nắm bắt thời cơ, Lý Thường Kiệt bất ngờ tung đại quân vượt sông tổng phản công vào lúc nửa đêm, đánh tan nát chủ lực quân Tống.
Để giữ vững mối quan hệ ngoại giao hòa hiếu lâu dài và tránh tổn thất xương máu, ông chủ động đề nghị "việc giảng hòa", mở đường cho quân Tống rút lui trong danh dự. Chiến thắng này bảo vệ vững chắc nền độc lập chủ quyền, thể hiện nghệ thuật quân sự đỉnh cao kết hợp giữa đòn đánh phủ đầu chủ động và chiến lược phòng thủ kiên cường.
