Lý Thường Kiệt là nhà quân sự, chính trị gia kiệt xuất thời Lý, người có công lao to lớn trong việc bảo vệ và củng cố nền độc lập của Đại Việt thế kỷ XI.
Vào thế kỷ thứ XI, nước Đại Việt ta ở vào một thế cờ vô cùng nguy nan khi nhà Tống ở phương Bắc rục rịch gom quân, tích lương tại các căn cứ sát biên giới nhằm thôn tính nước Nam. Đứng trước họa xâm lăng, vận mệnh đất nước lúc bấy giờ đặt cả lên vai một vị danh tướng kiệt xuất, người có lòng dũng cảm vô song và một cái đầu lạnh đầy mưu lược: Thái úy Lý Thường Kiệt.
Ngay khi nhận được tin báo về dã tâm của giặc, thay vì chọn cách cố thủ trong thành đợi giặc đến như lẽ thường, Lý Thường Kiệt đã đưa ra một quyết định táo bạo làm thay đổi cục diện lịch sử. Ông tâu với vua Lý Nhân Tông: "Ngồi yên đợi giặc, không bằng đem quân ra trước để chặn thế mạnh của giặc". Bản lĩnh của một nhà quân sự thiên tài đã khai sinh ra chiến lược "Tiên phát chế nhân" độc nhất vô nhị. Mùa thu năm 1075, ông thống lĩnh hơn 10 vạn đại quân, bất ngờ vượt biên giới, đánh thẳng vào các căn cứ hậu cần ung nhọt của nhà Tống là Khâm Châu, Liêm Châu và Ung Châu. Trận tập kích thần tốc này đã san phẳng mọi sự chuẩn bị của quân Tống, ép chúng rơi vào thế bị động hoàn toàn trước khi Lý Thường Kiệt chủ động rút quân về nước.
Biết giặc Tống dẫu đại bại một vố đau nhưng với bản tính nước lớn chắc chắn sẽ phục hận, Lý Thường Kiệt lập tức bắt tay vào việc chuẩn bị cho trận chiến sống còn tiếp theo. Ông chọn sông Như Nguyệt làm chiến tuyến tự nhiên và cho xây dựng một phòng tuyến bằng đất, tre, gỗ dài hàng chục km dọc bờ nam con sông này. Đúng như dự đoán, đầu năm 1077, đại tướng Quách Quỳ của nhà Tống dẫn theo 30 vạn quân hùng hổ tràn sang. Nhưng khi đối mặt với phòng tuyến Như Nguyệt kiên cố, mọi nỗ lực vượt sông của quân Tống đều bị bẻ gãy, xương máu giặc nhuộm đỏ dòng sông.Cuộc chiến kéo dài khiến quân Tống mệt mỏi, thiếu thốn lương thực và bắt đầu nản lòng. Nhận thấy thời cơ tâm lý đã chín muồi, vào một đêm tối trời, Lý Thường Kiệt đã thực hiện một kế sách "đánh vào lòng người" lưu danh thiên cổ. Giữa không gian tĩnh mịch của chiến trường, từ ngôi đền thờ hai vị thần sông bên phòng tuyến bất ngờ vang lên một giọng ngâm thơ trầm hùng, vang vọng khắp đôi bờ:
"Nam quốc sơn hà Nam đế cư,Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.Như hà nghịch tặc dâm xâm phạm,Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư."
Bài thơ thần như một bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định chủ quyền sắt đá của nước Nam là do trời định. Tiếng thơ truyền đi làm quân sĩ Đại Việt nức lòng, nhuệ khí tăng cao ngùn ngụt, trong khi quân Tống nghe thấy thì hoang mang, khiếp đảm vì ngỡ rằng có thần linh hiển linh hiển trợ cho người Nam. Ngay trong đêm đó, Lý Thường Kiệt phát lệnh tổng tấn công, quân ta như triều dâng thác đổ tràn sang bờ bắc, đánh tan tác các mũi chủ lực của địch.Dù đang trên đà thắng lợi hoàn toàn, nhưng với tầm nhìn của một nhà chính trị có lòng nhân ái và viễn kiến sâu rộng, Lý Thường Kiệt không đẩy kẻ thù vào đường cùng. Ông chủ động mở đường hòa hiếu, cử người sang nghị hòa, cho phép Quách Quỳ đem tàn quân rút về nước một cách an toàn. Hành động này vừa giữ vững được nền độc lập, tránh tổn thất xương máu cho bờ cõi, lại vừa khéo léo giữ thể diện cho nhà Tống để ngăn chặn mầm mống chiến tranh về sau. Chuyến rút quân trong tủi hổ của nhà Tống đã chính thức khép lại cuộc kháng chiến, vĩnh viễn bảo vệ chủ quyền của Đại Việt và đưa tên tuổi Lý Thường Kiệt trở thành một tượng đài bất tử trong lòng dân tộc.
