"Lý Thường Kiệt: Thanh gươm trấn quốc và hào khí Nam quốc sơn hà"
1. Xuất thân và giai đoạn đầu làm quan (1019 – 1072)
Nguồn gốc: Ông sinh tại kinh thành Thăng Long, tên thật là Ngô Tuấn, tự Thường Kiệt, sau này lập công lớn nên được ban quốc tính (mang họ vua, đổi thành Lý Thường Kiệt).
Biến cố cuộc đời: Thời trẻ, ông chấp nhận hoạn lộ đặc biệt (trở thành hoạn quan) để bước chân vào cung cấm, phục vụ qua 3 đời vua Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông.
Tài năng phát lộ: Nhờ thông minh, văn võ toàn tài, ông nhanh chóng thăng tiến, nắm giữ các chức vụ quân sự cấp cao và có công lớn trong việc dẹp loạn biên giới phía Nam (Chiêm Thành).
2. Đỉnh cao sự nghiệp: Phá Tống bình Chiêm (1075 – 1077)
Đây là giai đoạn rực rỡ nhất trong cuộc đời ông với chiến lược quân sự thiên tài:
Chủ động tiến công ("Tiên phát chế nhân"): Năm 1075, nhận thấy nhà Tống đang chuẩn bị binh lực xâm lược ở biên giới, ông đưa ra quyết định táo bạo: "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân ra trước để chặn mũi nhọn của giặc". Ông chỉ huy quân đội đánh thẳng vào các căn cứ hậu cần Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu của nhà Tống rồi chủ động rút về nước.
Phòng thủ kiên cường: Khi quân Tống tràn sang, ông lập phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu). Tại đây, ông đã đẩy lùi mọi đợt tấn công của địch.
Tuyên ngôn độc lập: Trong đêm tối trên dòng Như Nguyệt, bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" vang lên, làm lung lạc ý chí quân địch và đẩy cao tinh thần quyết chiến của quân dân ta, buộc nhà Tống phải chấp nhận giảng hòa và rút quân.
3. Những năm tháng cuối đời (1078 – 1105)
Trấn thủ biên khương: Sau cuộc chiến, ông tiếp tục được triều đình tin tưởng giao nhiệm vụ trấn giữ các vùng biên ải trọng yếu, dẹp loạn nội bộ và giữ vững bờ cõi vững chắc.
Qua đời: Năm 1105, ông mất ở tuổi 86, được phong tặng tước hiệu cao quý và được nhân dân nhiều nơi lập đền thờ phụng để ghi nhớ công ơn người anh hùng vĩ đại của dân tộc.
Như đã tóm tắt ở trên, trận đánh nổi danh nhất của Lý Thường Kiệt chính là Trận phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077) chống quân Tống [🛡️]. Tuy nhiên, nếu xét toàn diện cuộc chiến tranh chống Tống (1075 - 1077), cuộc đời ông còn một trận đánh kinh điển khác cũng nổi tiếng không kém, đó là Trận tập kích Ung Châu (1075) [⚔️].
Để bạn dễ hình dung sự vĩ đại của hai trận đánh này, dưới đây là bảng so sánh trực quan:
Tiêu chí
Trận Ung Châu (1075)
Trận Sông Như Nguyệt (1077)
Bối cảnh
Nhà Tống tích trữ lương thảo, khí giới tại các thành sát biên giới để chuẩn bị xâm lược Đại Việt.
30 vạn quân Tống (bao gồm quân chủ lực và dân phu) tràn sang xâm lược nước ta.
Chiến lược
"Tiên phát chế nhân" (Chủ động tiến công trước để đánh đòn phủ đầu, triệt hạ hậu cần của địch) [⚔️].
"Phòng thủ kiên cường" kết hợp phản công tổng lực trên chiến lũy tự nhiên [🛡️].
Quy mô & Diễn biến
Lý Thường Kiệt chỉ huy 10 vạn quân chia làm 2 đường thủy - bộ, đánh thẳng vào đất Tống, hạ các thành Khâm Châu, Liêm Châu và vây hãm thành Ung Châu suốt 42 ngày.
Xây dựng phòng tuyến dài gần 100km dọc sông Như Nguyệt [🛡️]. Chặn đứng kỵ binh Tống, dùng tâm lý chiến (thơ thần) [🛡️] và mở cuộc phản công dìm hàng vạn quân địch dưới sông.
Kết quả
Phá hủy toàn bộ kho tàng quân lương của nhà Tống, làm phá sản hoàn toàn kế hoạch chuẩn bị của địch rồi chủ động rút quân về nước.
Tiêu diệt hơn một nửa quân số địch, buộc chủ tướng Quách Quỳ phải chấp nhận nghị hòa và rút tàn quân về nước [🕊️].
Ý nghĩa
Trận đánh độc nhất vô nhị trong lịch sử: Chủ động mang quân đánh sang đất phong kiến phương Bắc để tự vệ.
