Lý Thường Kiệt và Bài thơ thần bên sông Như Nguyệt

Năm 1075, trước nguy cơ nhà Tống chuẩn bị đại quân xâm lược Đại Việt, Thái úy Lý Thường Kiệt đã thực hiện chiến lược "tiên phát chế nhân" – chủ động tiến công sang các căn cứ quân sự Tống ở Châu Ung, Châu Khâm để phá tan sự chuẩn bị của địch rồi rút về nước xây dựng phòng tuyến.

Năm 1077, 30 vạn quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy tràn sang nước ta. Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay) làm tuyến phòng thủ chiến lược. Ông cho đắp đê cao, cắm cọc bamboo dày đặc và bố trí quân sĩ mai phục suốt hàng chục kilômét bờ sông. Quân Tống nhiều lần bắc cầu phao và đóng bè vượt sông nhưng đều bị quân Đại Việt đánh bật trở lại, chịu tổn thất nặng nề.

Khi quân Tống bị cầm chân, mệt mỏi và hoang mang vì thiếu lương thực, Lý Thường Kiệt đã sử dụng biện pháp tâm lý chiến sắc bén. Vào một đêm tối tại đền thờ Trương Hống, Trương Hát bên bờ sông, ông cho người ngâm vang bài thơ "Nam quốc sơn hà" với giọng điệu hào hùng, đanh thép:

"Nam quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẳng hành khán thủ bại hư."

Bài thơ vang lên như lời của thần linh khẳng định chủ quyền dân tộc và đe dọa sự thất bại tất yếu của kẻ xâm lược, làm nức lòng quân ta và khiến tinh thần quân Tống suy sụp hoàn toàn. Ngay sau đó, Lý Thường Kiệt mở cuộc tổng tấn công đêm, đánh tan sinh lực địch. Nhận thấy quân Tống đã kiệt huệ, ông chủ động đề nghị "giảng hòa" để giữ thể diện cho nhà Tống và rút quân về nước, bảo toàn hòa bình cho dân tộc.