Lý Thường Kiệt và bài thơ thần trên sông Như Nguyệt
Năm 1077, 30 vạn quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang xâm lược Đại Việt. Thái úy Lý Thường Kiệt đã chủ động xây dựng phòng tuyến phòng thủ kiên cố ở bờ nam sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay) để chặn giặc. Quân Tống nhiều lần tổ chức vượt sông nhưng đều bị quân dân nhà Lý đánh bật trở lại, rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, lương thảo cạn kiệt, tinh thần hoang mang tột độ. Nhằm bẻ gãy hoàn toàn ý chí của kẻ thù, Lý Thường Kiệt đã vận dụng đòn tâm lý chiến tài tình.
Vào một đêm trăng sáng, từ trong đền thờ thần sông (Trương Hống, Trương Hát) vang lên một giọng đọc thơ hào sảng, uy nghiêm như tiếng vọng từ trời cao: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm, Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư." (Sông núi nước Nam vua Nam ở / Rành rành định phận tại sách trời / Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm / Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời). Bài thơ được coi là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam, khẳng định chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng. Quân Tống nghe xong sợ mất mật, nhuệ khí tan vỡ. Lý Thường Kiệt chớp thời cơ mở cuộc phản công lớn, khiến quân Tống đại bại và phải chấp nhận giảng hòa rút quân về nước.
