Lý Thường Kiệt và Bản Tuyên ngôn độc lập bên sông Như Nguyệt

Vào thế kỷ XI, nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt. Với tư tưởng "ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc", Lý Thường Kiệt đã chủ động đem quân tấn công các căn cứ hậu cần của địch tại Ung Châu, Khâm Châu rồi rút về phòng thủ. Ông xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt vững chắc để chặn đứng quân thù.

Dưới sự chỉ huy của Quách Quỳ, quân Tống hùng hổ tấn công nhưng không sao vượt qua được chiến lũy. Đang lúc quân địch mệt mỏi, ý chí giảm sút, vào một đêm khuya, từ trong đền thờ hai vị thần sông, một giọng nói hào sảng, âm vang vang lên đọc bài thơ thần: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư."

Bài thơ như một đòn tâm lý chí mạng, khẳng định chủ quyền lãnh thổ là ý trời, không thể xâm phạm. Quân sĩ nhà Lý nghe xong khí thế hừng hực, đồng lòng xông trận, trong khi quân Tống hoang mang, hoảng loạn vì tin rằng thần linh đang giúp đỡ người Nam. Nhân cơ hội đó, Lý Thường Kiệt mở cuộc tổng tấn công, quét sạch quân thù ra khỏi bờ cõi. Bài thơ thần sau này được coi là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta.