Lý Thường Kiệt và cuộc tập kích khiến nhà Tống phải đổi kế hoạch

Trong lịch sử thời phong kiến, có những nhân vật không chỉ được nhớ đến bởi chiến công mà còn bởi những lựa chọn rất con người. Lý Thường Kiệt là một trường hợp như vậy. Bên cạnh tài cầm quân, ông còn gắn với một câu chuyện nổi tiếng về cách Đại Việt chủ động đánh trước để phá thế mạnh của đối phương, rồi chủ động rút quân sau khi đạt mục tiêu.

Năm 1075, quan hệ giữa Đại Việt và nhà Tống trở nên căng thẳng. Nhà Tống đang chuẩn bị lực lượng và xây dựng các căn cứ quân sự ở khu vực biên giới, đồng thời có ý định tiến xuống Đại Việt. Trước tình hình đó, Lý Thường Kiệt – khi ấy là vị tướng giữ vai trò quan trọng trong triều đình nhà Lý – đưa ra một quyết định táo bạo: thay vì ngồi chờ quân Tống tiến sang, Đại Việt chủ động đánh vào các căn cứ hậu cần của đối phương.

Đây là một quyết định gây nhiều bất ngờ. Bởi trong cách nghĩ thông thường, một nước nhỏ hơn sẽ phải tập trung phòng thủ khi đối mặt với một đối thủ mạnh hơn. Nhưng Lý Thường Kiệt cho rằng nếu để quân Tống hoàn tất việc chuẩn bị, Đại Việt sẽ rơi vào thế bị động. Vì vậy, ông lựa chọn đánh trước để phá thế chuẩn bị của đối phương.

Cuối năm 1075, quân Đại Việt tiến sang vùng đất thuộc nhà Tống, tập trung đánh vào các căn cứ ở Khâm Châu, Liêm Châu và đặc biệt là thành Ung Châu. Mục tiêu không phải chiếm đất lâu dài mà phá hủy các kho tàng, căn cứ quân sự và cơ sở hậu cần mà nhà Tống đang sử dụng để chuẩn bị cho cuộc tiến công xuống Đại Việt.

Quân Tống chống trả quyết liệt, đặc biệt tại thành Ung Châu. Thành được phòng thủ trong nhiều ngày, khiến quân Đại Việt phải tổ chức nhiều đợt tấn công. Cuối cùng, sau một thời gian vây hãm, quân Đại Việt phá được thành.

Sau khi hoàn thành mục tiêu, Lý Thường Kiệt cho quân rút về nước.

Đây chính là điểm đáng chú ý trong chiến lược của ông. Lý Thường Kiệt không biến cuộc tập kích thành một cuộc chiến tranh nhằm mở rộng lãnh thổ. Ông đánh vào nơi đối phương đang chuẩn bị chiến tranh, phá hủy khả năng hậu cần rồi nhanh chóng đưa quân về xây dựng phòng tuyến bảo vệ Đại Việt.

Nhà Tống sau đó vẫn tiến quân xuống Đại Việt. Nhưng lần này, quân Đại Việt đã có sự chuẩn bị.

Lý Thường Kiệt cho xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt, nay thuộc khu vực Bắc Ninh. Quân Tống vượt qua biên giới nhưng gặp phải sự kháng cự quyết liệt. Nhiều đợt tiến công không đạt được kết quả như mong muốn, trong khi quân Đại Việt tận dụng địa hình và tổ chức phòng thủ chặt chẽ.

Giữa những ngày chiến sự căng thẳng, quân sĩ Đại Việt truyền nhau một bài thơ được cho là vang lên từ phía phòng tuyến:

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư…”

Bài thơ khẳng định chủ quyền của nước Nam và ý chí bảo vệ đất nước. Dù câu chuyện về hoàn cảnh chính xác bài thơ được đọc như thế nào vẫn còn nhiều cách lý giải trong sử liệu, hình tượng “bài thơ bên sông Như Nguyệt” đã trở thành một phần rất nổi tiếng trong ký ức lịch sử Việt Nam.

Cuối cùng, quân Tống không thể tiến sâu hơn. Lý Thường Kiệt chủ động đề nghị giảng hòa. Hai bên chấm dứt chiến sự, quân Tống rút về nước.

Câu chuyện về Lý Thường Kiệt đáng nhớ ở chỗ ông không chỉ giỏi đánh trận mà còn hiểu rằng chiến tranh không phải lúc nào cũng kết thúc bằng việc tiêu diệt đối phương. Mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ được đất nước và tránh để chiến tranh kéo dài khi không còn cần thiết.

Hơn 900 năm sau, sông Như Nguyệt vẫn chảy qua những vùng quê yên bình của miền Bắc. Những địa danh như Ung Châu, Như Nguyệt không còn là chiến trường, nhưng câu chuyện về Lý Thường Kiệt vẫn được nhắc lại như một bài học về tư duy chiến lược và ý thức bảo vệ chủ quyền.

Đối với thế hệ hôm nay, điều đáng nhớ không chỉ là một vị tướng từng đánh thắng quân Tống. Đó còn là câu chuyện về một con người dám đưa ra quyết định khác với cách nghĩ thông thường, biết nhìn xa hơn một trận đánh và luôn đặt sự an nguy của đất nước lên hàng đầu.

Lịch sử đôi khi được làm nên bởi những khoảnh khắc như thế: một quyết định táo bạo, một lần lựa chọn đúng thời điểm, và một người đủ bản lĩnh để chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.