LÝ THƯỜNG KIỆT VÀ NGHỆ THUẬT DÙNG ĐỊA HÌNH

Một trong những bài học nổi bật từ cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý là cách Lý Thường Kiệt sử dụng địa hình để tạo lợi thế cho quân Đại Việt. Khi quân Tống tiến xuống sau cuộc tiến công của Đại Việt vào các căn cứ Ung, Khâm, Liêm, vấn đề lớn đặt ra là làm thế nào để một quốc gia có tiềm lực quân sự nhỏ hơn có thể ngăn chặn một đạo quân xâm lược đông và mạnh. Lý Thường Kiệt không lựa chọn cách đưa toàn bộ lực lượng ra đối đầu ở một khu vực bất lợi mà xây dựng một tuyến phòng thủ dựa vào sông Như Nguyệt. Sông Như Nguyệt, nay thường được xác định là sông Cầu, chạy qua một khu vực có vị trí thuận lợi để ngăn bước tiến của quân Tống. Đối với quân xâm lược, việc vượt qua một con sông lớn trong điều kiện có quân phòng thủ ở bờ đối diện là một nhiệm vụ khó khăn. Người chỉ huy phải tính toán phương tiện vượt sông, tổ chức đội hình và bảo đảm hậu cần trong khi vẫn phải đối phó với sự chống trả của đối phương. Lý Thường Kiệt hiểu rõ điều đó và biến con sông thành một phần của hệ thống phòng thủ. Ông cho bố trí quân ở bờ nam, xây dựng công sự và chuẩn bị lực lượng để ngăn quân Tống vượt sông. Đây là một ví dụ điển hình cho việc tận dụng điều kiện tự nhiên thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân số. Trong chiến tranh, một đội quân mạnh chưa chắc luôn giành lợi thế nếu phải chiến đấu trong địa hình không thuận lợi. Một con sông, một dãy núi, một khu rừng hay một vùng đầm lầy đều có thể trở thành yếu tố quyết định nếu người chỉ huy biết cách sử dụng. Với Lý Thường Kiệt, sông Như Nguyệt không đơn giản là một con sông mà trở thành một “bức tường” tự nhiên bảo vệ vùng đất phía nam. Quân Tống nhiều lần tìm cách vượt sông nhưng gặp phải sự kháng cự của quân Đại Việt. Trong khi đó, quân Đại Việt có thể quan sát và kiểm soát những khu vực quan trọng từ tuyến phòng thủ. Việc lựa chọn địa hình còn giúp quân Đại Việt tiết kiệm sức lực. Thay vì phải liên tục cơ động để đối phó với quân Tống trên một chiến trường rộng, họ có thể tập trung lực lượng vào một tuyến phòng thủ có lợi. Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng của nghệ thuật quân sự: phải biết lựa chọn nơi mà sức mạnh của mình có thể phát huy và hạn chế ưu thế của đối phương. Câu chuyện này cũng cho thấy trí tuệ có thể giúp bù đắp một phần sự chênh lệch về nguồn lực. Đại Việt không có tiềm lực như nhà Tống, nhưng Lý Thường Kiệt biết sử dụng địa hình, tổ chức phòng tuyến và phát huy tinh thần của quân sĩ. Đó là cách biến điều kiện tự nhiên thành một phần của sức mạnh quốc gia. Đối với thế hệ trẻ, bài học này có thể được hiểu rộng hơn. Trong học tập hay công việc, chúng ta không phải lúc nào cũng có nhiều nguồn lực nhất. Người khác có thể có nhiều thời gian hơn, nhiều phương tiện hơn hoặc nhiều điều kiện thuận lợi hơn. Nhưng nếu biết tận dụng điểm mạnh của bản thân, biết lựa chọn môi trường phù hợp và biết chuẩn bị kỹ lưỡng, chúng ta vẫn có thể đạt kết quả tốt. Lý Thường Kiệt đã cho thấy một người chỉ huy giỏi không phải là người luôn có nhiều quân hơn đối phương, mà là người biết sử dụng những gì mình có một cách hiệu quả nhất. Sông Như Nguyệt vì thế không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là biểu tượng cho nghệ thuật biến địa hình thành lợi thế. Qua câu chuyện ấy, chúng ta càng hiểu vì sao Lý Thường Kiệt được xem là một trong những danh tướng tiêu biểu của lịch sử Việt Nam.