LÝ THƯỜNG KIỆT: VỊ DANH TƯỚNG LỖI LẠC VÀ HÀO KHÍ ĐÔNG A THỜI LÝ

Lịch sử phong kiến Việt Nam đã sản sinh ra biết bao danh nhân kiệt xuất, những bậc vĩ nhân đem tài trí và binh lược của mình để bảo vệ sự độc lập, trường tồn của quốc gia Đại Việt. Trong số những bậc hào kiệt ấy, Lý Thường Kiệt sừng sững như một tượng đài lớn về nghệ thuật quân sự tài tình, tầm nhìn chiến lược sắc bén cùng lòng trung quân ái quốc sáng ngời. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với những chiến công vang dội bậc nhất thời nhà Lý, tiêu biểu là chiến tích phá Tống bình Chiêm đầy hiển hách.

Lý Thường Kiệt tên thật là Ngô Tuấn, sinh năm 1019 tại kinh thành Thăng Long, thuộc dòng dõi quý tộc. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống võ nghệ và phục vụ triều đình. Vốn là người khôi ngô tuấn tú, từ thưở trẻ, Ngô Tuấn đã sớm luyện tập võ nghệ, nghiên cứu binh thư sách vở, lại có tài văn chương uyên bác. Nhờ sự nỗ lực và tài năng vượt trội, ông được tuyển vào làm thị vệ trong cung đình dưới triều vua Lý Thái Tông, sau đó đổi sang họ Lý và bước vào con đường quan lộ đầy vinh quang nhưng cũng lắm thử thách.

Dưới triều đại của vua Lý Thánh Tông và sau này là Lý Nhân Tông, Lý Thường Kiệt từng bước khẳng định được năng lực xuất chúng của mình trên cả hai phương diện chính trị và quân sự. Năm 1069, ông theo vua Lý Thánh Tông thân chinh đi dẹp giặc ở phương Nam (Chiêm Thành). Với tài chỉ huy linh hoạt và quyết đoán, quân ta đã giành chiến thắng lớn, buộc vua Chiêm Thành phải cắt đất để chuộc tội, giữ vững bình yên cho biên giới phía Nam của Đại Việt.

Thế nhưng, đỉnh cao chói lọi nhất trong sự nghiệp cầm quân của Lý Thường Kiệt chính là cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ hai (1075 – 1077). Vào thời điểm bấy giờ, nhà Tống ở phương Bắc dưới sự xúi giục của Vương An Thạch đã ráo riết chuẩn bị lực lượng hùng hậu với dã tâm thôn tính Đại Việt. Nhận định rõ thế lực của địch rất mạnh, nếu chỉ bị động phòng thủ thì sẽ rơi vào thế bất lợi, Lý Thường Kiệt đã đưa ra một quyết sách quân sự táo bạo làm chấn động cả triều đình Tống: "Tiên phát chế nhân" – chủ động đánh trước để chặn mũi nhọn tiến công của giặc.

Cuối năm 1075, Lý Thường Kiệt cùng các tướng lĩnh chỉ huy quân đội Đại Việt bất ngờ vượt biên giới, tấn công vào các căn cứ hậu chuẩn bị chiến tranh của quân Tống ở Ung Châu, Khâm Châu và Liêm Châu. Sau khi phá hủy toàn bộ kho tàng, vũ khí và triệt tiêu mối đe dọa từ bên kia biên giới, quân ta chủ động rút lui về nước để thiết lập hệ thống phòng thủ. Hành động "chủ động đánh trước" này đã giáng một đòn chí mạng, làm rối loạn hoàn toàn kế hoạch xâm lược của nhà Tống.

Đến năm 1077, đại quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy tràn vào xâm lược nước ta theo đường bộ lẫn đường thủy. Lần này, Lý Thường Kiệt đã thể hiện thiên tài quân sự kiệt xuất khi cho xây dựng một phòng tuyến kiên cố dọc theo bờ nam sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay). Đây là một chiến lũy tự nhiên kết hợp với hào sâu, cọc ngầm vô cùng vững chắc, chặn đứng hoàn toàn bước tiến của đại quân giặc.

Trên chiến tuyến sông Như Nguyệt, một cột mốc lịch sử vô cùng thiêng liêng đã diễn ra. Để khích lệ tinh thần chiến đấu của ba quân tướng sĩ, giữa đêm khuya khoắt, từ đền thờ hai vị thần Trương Hống và Trương Hát bên sông Như Nguyệt đã vang lên bài thơ thần đanh thép:

"Sông núi nước Nam vua Nam ở
Tuyệt nhiên định phận tại sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng mày sẽ bị đánh tơi bời!"

Bài thơ vang lên như một lời hịch thiêng liêng khẳng định chủ quyền độc lập dân tộc, đồng thời giáng một đòn tâm lý mạnh mẽ làm sụp đổ ý chí chiến đấu của quân Tống. Trong khi quân giặc đang mệt mỏi, thiếu thốn lương thảo, dịch bệnh hoành hành và bị chặn đứng bên kia sông, Lý Thường Kiệt đã chớp thời cơ tung đòn phản công quyết định. Đêm hôm ấy, quân ta bất ngờ vượt sông đột kích vào doanh trại địch, đánh cho quân Tống tan tác không còn mảnh giáp. Quách Quỳ phải hoảng hốt tháo chạy về nước. Đại thắng sông Như Nguyệt đã đập tan hoàn toàn mộng xâm lăng của nhà Tống, khẳng định vững chắc nền độc lập, tự chủ của Đại Việt.

Không chỉ là một danh tướng bách chiến bách thắng, Lý Thường Kiệt còn là một nhà chính trị, ngoại giao đại tài. Sau chiến thắng vang dội, ông không chọn cách tàn sát binh lính địch bị bắt mà chủ động nghị hòa, mở đường cho quân Tống rút lui trong danh dự, thể hiện rõ tinh thần nhân đạo hòa hiếu của dân tộc ta, đồng thời giữ vững mối quan hệ bang giao ổn định ở biên giới phía Bắc.

Cuộc đời và sự nghiệp của danh tướng Lý Thường Kiệt là một bản hùng ca bất tử về trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần yêu nước nồng nàn. Ông đã cống hiến cả cuộc đời mình cho sự hưng thịnh của nhà Lý và sự vững bền của non sông Đại Việt. Tên tuổi của ông mãi mãi được khắc ghi trong lịch sử dân tộc như một trong những vị anh hùng vĩ đại nhất của thời đại phong kiến Việt Nam.