Lý Thường Kiệt – Vị danh tướng với bài thơ “Nam quốc sơn hà”

1. Lý Thường Kiệt là ai?

Lý Thường Kiệt sinh năm 1019, mất năm 1105. Ông tên thật là Ngô Tuấn, sau được ban quốc tính nên sử sách thường gọi là Lý Thường Kiệt. Ông từng giữ chức Thái úy, một chức vụ quân sự quan trọng trong triều đình nhà Lý.

Ông nổi tiếng bởi tài cầm quân, sự quyết đoán và khả năng tổ chức phòng thủ. Khi nhận thấy nhà Tống đang chuẩn bị lực lượng để tiến đánh Đại Việt, ông chủ động xây dựng kế hoạch đối phó, không chờ quân địch kéo sâu vào lãnh thổ mới bắt đầu kháng chiến.

2. Câu chuyện về chủ trương “Tiến công trước để tự vệ”

Vào những năm 70 của thế kỷ XI, nhà Tống chuẩn bị lực lượng và hậu cần để xâm lược Đại Việt. Trước tình hình đó, Lý Thường Kiệt nhận thấy nếu chỉ ngồi chờ quân địch tiến sang thì đất nước sẽ rơi vào thế bị động.

Ông đưa ra chủ trương nổi tiếng: chủ động tiến công vào những căn cứ quân sự mà nhà Tống đang chuẩn bị cho cuộc xâm lược, nhằm phá vỡ kế hoạch của đối phương.

Cuối năm 1075, quân Đại Việt do Lý Thường Kiệt và Tông Đản chỉ huy tiến đánh các căn cứ ở Khâm Châu, Liêm Châu và Ung Châu thuộc đất Tống. Sau khi hạ được thành Ung Châu vào đầu năm 1076, quân Đại Việt rút về nước để chuẩn bị phòng thủ.

Đây là một quyết định quân sự táo bạo, giúp Đại Việt giành thế chủ động trước cuộc tiến công của quân Tống.

3. Trận chiến trên phòng tuyến sông Như Nguyệt năm 1077

Sau khi chuẩn bị lực lượng, nhà Tống đưa quân sang xâm lược Đại Việt. Lý Thường Kiệt cho xây dựng một phòng tuyến vững chắc ở bờ nam sông Như Nguyệt, nay thuộc khu vực sông Cầu, để ngăn bước tiến của quân địch.

Quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy tiến đến bờ bắc sông. Nhiều lần, quân Tống tìm cách vượt sông để tiến sâu vào Đại Việt nhưng đều bị quân ta chống trả quyết liệt.

Lý Thường Kiệt tổ chức lực lượng phòng thủ, tận dụng địa hình và giữ vững tinh thần chiến đấu của quân sĩ. Khi quân Tống bị cầm chân, gặp khó khăn về tiếp tế và chịu nhiều tổn thất, quân Đại Việt tổ chức phản công, khiến đối phương càng thêm lúng túng.

Cuối cùng, Lý Thường Kiệt chủ động đề nghị giảng hòa trong hoàn cảnh có lợi cho Đại Việt. Quân Tống chấp nhận rút về nước. Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi vào năm 1077, bảo vệ nền độc lập của Đại Việt.

4. Bài thơ “Nam quốc sơn hà” – Lời khẳng định chủ quyền dân tộc

Trong câu chuyện về trận Như Nguyệt, chi tiết được nhiều thế hệ người Việt ghi nhớ là bài thơ Nam quốc sơn hà, thường được gọi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

Bài thơ được lưu truyền như sau:

NAM QUỐC SƠN HÀ

Nam quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm?

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

Bản dịch thơ thường dùng

Sông núi nước Nam vua Nam ở,

Rành rành định phận tại sách trời.

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm?

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

Theo truyền thuyết lịch sử, bài thơ vang lên trong đêm bên phòng tuyến sông Như Nguyệt, khiến quân sĩ Đại Việt thêm vững lòng chiến đấu, còn quân Tống hoang mang.

5. Bài học từ cuộc đời Lý Thường Kiệt

Lý Thường Kiệt để lại nhiều bài học có giá trị:

• Yêu nước: Luôn đặt việc bảo vệ đất nước lên hàng đầu.