LÝ THƯỜNG KIỆT – VỊ TƯỚNG TÀI BA VÀ BẢN TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP ĐẦU TIÊN
Người danh tướng văn võ toàn tài của nhà Lý Lý Thường Kiệt (1019 – 1105), tên thật là Ngô Tuấn, quê ở phường Thái Hòa, thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay). Sinh ra trong một gia đình quan lại, ông từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, chăm đọc sách binh thư, luyện tập võ nghệ và sùng phục lý tưởng giúp nước cứu đời.
Nhờ tài năng kiệt xuất, ông được đưa vào cung làm quan qua các đời vua Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông. Ông được phong tới chức Thái úy (tương đương Tổng Tư lệnh quân đội), được ban họ Lý và trở thành trụ cột gánh vác việc triều chính lẫn quân sự của Đại Việt trong giai đoạn hoàng kim thế kỷ XI.
Chiến lược "Tiên phát chế nhân" – Đỉnh cao nghệ thuật quân sự Năm 1075, nhận thấy nhà Tống (Trung Quốc) đang tích trữ lương thảo, xây dựng căn cứ tại các châu Ung, Khâm, Liêm nhằm chuẩn bị xâm lược Đại Việt, Lý Thường Kiệt đã đưa ra một quyết định quân sự vô cùng táo bạo: "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc".
Tháng 10/1075, ông chủ động cất quân vượt biên giới, bất ngờ tập kích sang đất Tống, triệt phá hoàn toàn các căn cứ quân sự và kho lương thảo trọng yếu của địch tại Ung Châu. Chiến dịch tiến công chủ động này đã làm phá sản hoàn toàn kế hoạch chuẩn bị xâm lược của nhà Tống từ sớm, buộc chúng rơi vào thế thụ động.
Trận tuyến sông Như Nguyệt và bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên Năm 1077, nhà Tống huy động 10 vạn quân tinh nhuệ cùng 20 vạn dân phu do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang xâm lược nước ta. Biết trước hướng tiến quân của địch, Lý Thường Kiệt đã cho xây dựng một phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay) vô cùng kiên cố.
Quân Tống nhiều lần tổ chức vượt sông nhưng đều bị quân dân nhà Lý đánh lui, rơi vào cảnh tiến lui lưỡng nan, thiếu lương thảo, dịch bệnh hoành hành. Giữa lúc đêm tối trên sông Như Nguyệt, tại đền thờ Trương Hống, Trương Hát, bài thơ thần
"Nam quốc sơn hà" đã vang lên, làm chấn động lòng quân và dập tắt hoàn toàn đao khí của kẻ thù:
"Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm, Nhữ đẳng hành kan thủ bại hư."
(Sông núi nước Nam vua Nam ở, Rành rành định phận tại sách trời. Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm, Chúng mày nhất định phải tan tơi!)
Bài thơ không chỉ là liều thuốc tinh thần tiếp thêm sức mạnh cho quân sĩ, mà còn được coi là Bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam, khẳng định chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng bất khả xâm phạm.
Tấm lòng nhân đạo và tầm vóc một danh nhân Sau khi bẻ gãy ý chí chiến đấu của giặc, Lý Thường Kiệt không chủ trương tiêu diệt đến cùng. Để giữ mối hòa hiếu lâu dài giữa hai nước và tránh tổn thất thêm xương máu cho nhân dân, ông chủ động đề nghị "giảng hòa", mở đường cho quân Tống rút về nước trong danh dự.
Lý Thường Kiệt qua đời năm 1105, hưởng thọ 86 tuổi. Ông là một tượng đài bất tử về thiên tài quân sự, tư duy ngoại giao kiệt xuất và tinh thần độc lập, tự cường của dân tộc Việt Nam.
