Lý Tự Trọng
Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử dân tộc, có những cuộc đời dù ngắn ngủi về thời gian nhưng lại vĩ đại về tầm vóc, trở thành tượng đài bất tử trong lòng các thế hệ mai sau. Người thiếu niên cộng sản Lý Tự Trọng chính là một minh chứng rực rỡ như thế. Anh ngã xuống khi tuổi đời chưa đầy đôi mươi, nhưng di sản anh để lại – một lý tưởng sống cao đẹp và lời thề sắt đá – đã trở thành kim chỉ nam cho hàng triệu thanh niên Việt Nam suốt gần một thế kỷ qua.
Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1914 tại làng Bản Mạy, tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan. Anh lớn lên trong một gia đình Việt kiều yêu nước quê gốc ở xã Việt Xuyên, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Những ngày tháng sống xa Tổ quốc, nghe cha mẹ kể về nỗi khổ đau của đồng bào dưới ách thực dân, trong lòng cậu bé Trọng đã sớm nhen nhóm ngọn lửa căm thù giặc và khát vọng giải phóng quê hương.
Bước ngoặt lớn nhất trong đời anh diễn ra vào năm 1926. Khi mới 12 tuổi, anh là một trong số ít những thiếu niên ưu tú được tổ chức tuyển chọn sang Quảng Châu, Trung Quốc để học tập. Tại đây, anh được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp dìu dắt, giáo dục trong nhóm "Thiếu niên Tiền phong đội". Để giữ bí mật và thể hiện sự gắn kết như người một nhà trong tổ chức, Bác Hồ đã đặt tên cho anh là Lý Tự Trọng (cùng họ Lý với Lý Thụy – bí danh của Bác lúc bấy giờ). Những năm tháng ở Trung Quốc, anh không chỉ học văn hóa mà còn học về lý luận cách mạng, được tôi luyện bản lĩnh và tầm nhìn của một người chiến sĩ cộng sản tương lai.
Mùa hè năm 1929, theo yêu cầu của phong trào trong nước, Lý Tự Trọng được phái về Sài Gòn hoạt động với bí danh Trọng. Nhiệm vụ của anh vô cùng gian nan và nguy hiểm: làm liên lạc giữa Xứ ủy Nam Kỳ với Trung ương Đảng và vận động, gây dựng cơ sở Đoàn trong thanh niên, công nhân. Với trí thông minh và sự nhanh nhẹn, anh đã nhiều lần lọt qua mắt xích kiểm soát dày đặc của mật thám Pháp để chuyển giao tài liệu quan trọng tại bến cảng Nhà Rồng hay các khu xóm thợ nghèo quanh Sài Gòn – Gia Định.
Sự kiện làm rung chuyển dư luận lúc bấy giờ diễn ra vào chiều ngày 8 tháng 2 năm 1931. Tại sân vận động Larivière (nay là công viên Tao Đàn), trong buổi lễ kỷ niệm một năm khởi nghĩa Yên Bái, thực dân Pháp đã ập đến định bắt giữ người đang diễn thuyết. Để giải nguy cho đồng chí và bảo vệ cuộc mít tinh, Lý Tự Trọng đã dũng cảm rút súng bắn chết tên thanh tra mật thám khét tiếng Le Grand ngay giữa đám đông. Anh bị địch vây bắt sau một cuộc rượt đuổi khốc liệt và bị đưa về giam cầm tại Khám lớn Sài Gòn.
Trong ngục tù tối tăm, thực dân Pháp đã dùng mọi cực hình dã man nhất để tra tấn anh. Chúng dùng điện, dùng dùi cui, thậm chí dùng những chiêu bài dụ dỗ hòng khai thác thông tin về tổ chức. Thế nhưng, trước kẻ thù, Lý Tự Trọng vẫn giữ thái độ điềm tĩnh và nụ cười ngạo nghễ. Một tên cai ngục người Pháp sau này đã phải thốt lên kinh ngạc trước sự can trường của người thanh niên nhỏ nhắn này. Tại phiên tòa đại hình của đế quốc, khi luật sư bào chữa cố tình biện hộ rằng anh "còn nhỏ tuổi, chưa ý thức được hành động của mình", Lý Tự Trọng đã đứng phắt dậy, đôi mắt rực lửa, dõng dạc tuyên bố câu nói bất hủ:
"Tôi hành động có suy nghĩ. Tôi hành động để tiêu diệt thực dân Pháp, để giải phóng dân tộc. Thanh niên Việt Nam chỉ có một con đường duy nhất là con đường cách mạng chứ không thể có con đường nào khác!"
Lời khẳng định ấy như một bản tuyên ngôn của tuổi trẻ Việt Nam, đập tan luận điệu xảo trá của kẻ thù. Không thể khuất phục được ý chí của anh, thực dân Pháp đã hèn hạ quyết định tử hình anh vào rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931. Đứng trước máy chém khi mới 17 tuổi, Lý Tự Trọng vẫn ung dung hát vang bài "Quốc tế ca". Tiếng hát của anh xé toạc không gian tĩnh mịch của Khám lớn, tiếp thêm sức mạnh cho những người đồng chí đang bị xiềng xích và gieo rắc sự sợ hãi vào lòng quân cướp nước.
Sau 80 năm nằm lại nơi đất khách, vào năm 2011, di cốt của người anh hùng đã được tìm thấy và đưa về an táng tại quê hương Hà Tĩnh. Ngày nay, câu chuyện về Lý Tự Trọng không chỉ là một trang lịch sử, mà là một bài văn đẹp nhất về "chí làm trai". Anh đã chứng minh rằng: sức mạnh của một dân tộc không nằm ở vũ khí mà nằm ở lý tưởng và lòng tự tôn. Câu nói của anh vẫn vẹn nguyên giá trị, nhắc nhở thế hệ thanh niên ngày nay rằng dù ở bất cứ thời đại nào, sự cống hiến cho Tổ quốc luôn là con đường rạng rỡ và ý nghĩa nhất.
