LÝ TỰ TRỌNG – BẢN TRÁNG CA BẤT TỬ TUỔI MƯỜI BẢY

LỜI NÓI ĐẦU

Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của đất nước ta được viết nên bằng máu, nước mắt và cả những năm tháng thanh xuân đẹp đẽ nhất của biết bao thế hệ người Việt Nam. Trong những trang sử ấy, có những con người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp sống trọn những ước mơ bình dị của riêng mình nhưng đã kịp để lại cho Tổ quốc một cuộc đời rực sáng.

Là một người trẻ được sinh ra và lớn lên khi đất nước đã hòa bình, em đến với lịch sử không chỉ để ghi nhớ những mốc thời gian hay những sự kiện đã lùi xa. Em muốn được lắng nghe những câu chuyện của cha anh, muốn hiểu hơn về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh để thế hệ hôm nay được học tập dưới mái trường bình yên, được tự do mơ ước và lựa chọn con đường của mình.

Cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa” đối với em chính là một khoảng lặng quý giá để trở về với những năm tháng gian lao mà hào hùng của dân tộc; để qua mỗi câu chuyện lịch sử, mỗi cuộc đời cách mạng, thế hệ trẻ hôm nay thêm hiểu giá trị của độc lập, tự do và trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước.

Trong hành trình tìm hiểu ấy, em đặc biệt xúc động trước cuộc đời của Anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng – người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên, người đã hiến dâng tuổi mười bảy cho lý tưởng cách mạng. Anh hy sinh khi bình minh độc lập vẫn còn ở phía trước, nhưng cuộc đời ngắn ngủi và câu nói bất hủ của anh đã trở thành ngọn lửa soi đường, cổ vũ nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam sống có lý tưởng, có trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Câu chuyện về Lý Tự Trọng, với em, không đơn thuần là kể lại tiểu sử của một người anh hùng. Đó còn là một hành trình tự vấn: Nếu sống ở tuổi mười bảy của anh, liệu chúng ta có đủ can đảm để lựa chọn một con đường gian khó đến như vậy? Và hôm nay, khi được sống trong hòa bình, chúng ta phải sống như thế nào để xứng đáng với những người đã gửi cả tuổi thanh xuân của mình vào dáng hình Tổ quốc?

I. HẠT GIỐNG ĐỎ NẢY MẦM NƠI ĐẤT KHÁCH

Anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1914 tại tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan, trong một gia đình Việt kiều yêu nước có quê gốc ở Hà Tĩnh. Gia đình anh là một trong những cơ sở của phong trào yêu nước trong cộng đồng người Việt tại Thái Lan. Chính trong môi trường ấy, tình yêu quê hương và ý thức về một đất nước đang chịu cảnh mất độc lập đã sớm được vun đắp trong tâm hồn cậu bé Lê Hữu Trọng.

Sinh ra và lớn lên nơi đất khách, có lẽ hai tiếng “quê hương” càng trở nên thiêng liêng trong tâm hồn người thiếu niên ấy. Quê hương đối với anh không chỉ là một miền đất được nghe kể lại qua lời cha mẹ. Đó còn là Tổ quốc đang quằn mình dưới ách thống trị của thực dân; là đồng bào đang sống trong cảnh áp bức, lầm than; là tiếng gọi âm thầm nhưng ngày càng thôi thúc trong trái tim một người trẻ sớm có ý thức về vận mệnh dân tộc.

Năm 1925, khi mới 11 tuổi, Lê Hữu Trọng là một trong những thiếu niên được lựa chọn sang Quảng Châu, Trung Quốc học tập. Tại đây, anh được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc dìu dắt, được đưa vào nhóm Thiếu niên Tiền phong Việt Nam và mang tên mới: Lý Tự Trọng. Anh học tại Trường Trung Sơn, đồng thời từng bước tham gia công tác liên lạc của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Ở độ tuổi mà nhiều người mới bắt đầu hiểu về cuộc đời, Lý Tự Trọng đã bước vào một trường học đặc biệt – trường học của lý tưởng cách mạng.

Những bài học anh nhận được không chỉ nằm trên trang sách. Đó là bài học về tình yêu Tổ quốc, về kỷ luật, lòng trung thành, ý chí và trách nhiệm. Anh chăm chỉ học tập, sử dụng được nhiều ngoại ngữ và từng bước trưởng thành trong môi trường hoạt động cách mạng đầy gian khó.

Một “hạt giống đỏ” đã lặng lẽ nảy mầm nơi đất khách.

Và rồi, hạt giống ấy trở về với quê hương.

II. TRỞ VỀ SÀI GÒN – BƯỚC CHÂN NGƯỜI CHIẾN SĨ TRẺ

Năm 1929, Lý Tự Trọng bí mật trở về hoạt động tại khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn. Anh tham gia công tác liên lạc, góp phần giữ mối liên hệ trong hoạt động cách mạng và vận động, tập hợp thanh niên. Để che giấu thân phận và tự nuôi sống mình trong quá trình hoạt động, có thời gian anh làm công nhân nhặt than tại bến cảng Nhà Rồng.

Sài Gòn lúc bấy giờ không chỉ là một thành phố đông đúc, phồn hoa. Dưới chế độ thực dân, mạng lưới mật thám luôn ráo riết truy lùng những người yêu nước và các chiến sĩ cách mạng.

Giữa vòng vây và sự truy lùng gắt gao ấy là một chàng trai còn rất trẻ.

Người ta quen gọi anh bằng cái tên thân mật: “Trọng con”.

Dáng người tuy nhỏ bé nhưng công việc anh đảm nhiệm lại chứa đựng biết bao hiểm nguy. Một tài liệu được chuyển đi, một đầu mối liên lạc được giữ vững, đôi khi phải đánh đổi bằng chính tính mạng của người giao liên. Thế nhưng, Lý Tự Trọng vẫn giữ được sự điềm tĩnh, mưu trí và bền bỉ.

Em đã dừng lại rất lâu khi đọc những tư liệu về quãng đời này của anh.

Bởi thật khó hình dung một người ở tuổi mười lăm, mười sáu lại có thể sống giữa hiểm nguy mà vững vàng đến thế.

Ở tuổi ấy, chúng ta hôm nay có thể đang lo lắng về một bài kiểm tra, một kỳ thi hay băn khoăn trước những lựa chọn còn mông lung của tương lai.

Còn Lý Tự Trọng, ở chính tuổi ấy, dường như đã đặt một câu hỏi lớn hơn cho cuộc đời mình:

Mình có thể làm gì cho Tổ quốc?

Có lẽ chính câu hỏi ấy đã dẫn bước người thanh niên trẻ tuổi đi qua những tháng ngày đầy hiểm nguy. Anh không lựa chọn một cuộc đời bình yên cho riêng mình. Anh lựa chọn dấn thân vào con đường cách mạng, lựa chọn đặt trách nhiệm với quê hương, dân tộc lên trên những mong muốn cá nhân.

III. TIẾNG SÚNG NGÀY 8 THÁNG 2 NĂM 1931

Ngày 8 tháng 2 năm 1931 đã trở thành một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Lý Tự Trọng.

Nhân dịp kỷ niệm một năm cuộc Khởi nghĩa Yên Bái, một cuộc mít tinh chớp nhoáng được tổ chức tại Sài Gòn. Lý Tự Trọng được phân công làm nhiệm vụ bảo vệ cán bộ diễn thuyết.

Khi lực lượng mật thám Pháp bất ngờ ập tới, tên mật thám Lơ-grăng lao lên để bắt người cán bộ cách mạng. Trong giờ phút hiểm nghèo ấy, để bảo vệ đồng chí của mình, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn tên mật thám và sau đó bị địch bắt.

Khoảnh khắc ấy, Lý Tự Trọng đã hành động.

Không phải bởi một phút bốc đồng.

Không phải bởi sự nông nổi của tuổi trẻ.

Đó là quyết định của một người đã giác ngộ lý tưởng, hiểu trách nhiệm của mình đối với tổ chức và đồng chí.

Sau này, chính trước tòa án thực dân, anh đã khẳng định rằng mình hiểu việc mình làm và hành động vì mục đích cách mạng.

Tiếng súng ngày 8 tháng 2 năm 1931 đã khép lại những ngày hoạt động tự do của người chiến sĩ trẻ. Nhưng chính từ giây phút bị bắt, một cuộc chiến khác lại bắt đầu.

Một cuộc chiến không có những cuộc mít tinh hay những chuyến liên lạc bí mật.

Đó là cuộc chiến giữa những đòn tra tấn tàn khốc của kẻ thù và ý chí không chịu khuất phục của một người chiến sĩ mới mười bảy tuổi.

IV. SAU SONG SẮT KHÁM LỚN – KHÍ TIẾT KHÔNG KHUẤT PHỤC

Bị giam cầm tại Khám Lớn Sài Gòn, Lý Tự Trọng phải chịu những đòn tra tấn dã man của chính quyền thực dân. Kẻ thù biết rằng người thanh niên trẻ tuổi ấy tham gia hoạt động cách mạng và có liên hệ với tổ chức. Chúng tìm mọi cách để buộc anh khai báo.

Nhưng Lý Tự Trọng vẫn không khuất phục.

Dù phải chịu nhiều cực hình, anh kiên quyết không khai báo, giữ vững bí mật của tổ chức. Khi đòn roi không thể làm lung lay ý chí của người tù trẻ tuổi, kẻ thù chuyển sang dụ dỗ bằng một tương lai sung túc, bằng cơ hội học tập và cuộc sống giàu sang.

Nhưng con đường Lý Tự Trọng lựa chọn đã rất rõ ràng.

Em từng tự hỏi: Điều gì đã giúp một chàng trai mới mười bảy tuổi có thể vượt qua những ngày tháng khắc nghiệt ấy?

Có lẽ, câu trả lời nằm ở niềm tin và lý tưởng mà anh đã lựa chọn.

Đòn roi có thể làm tổn thương thân thể, nhưng không thể buộc anh phản bội đồng chí và tổ chức của mình.

Trong những ngày bị giam giữ, Lý Tự Trọng vẫn giữ tinh thần bình tĩnh và lạc quan. Tư liệu còn ghi lại hình ảnh anh đọc “Truyện Kiều” trong Khám Lớn Sài Gòn.

Chi tiết ấy khiến em xúc động.

Sau những cánh cửa sắt lạnh lẽo, giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, người thanh niên ấy vẫn hướng tâm hồn mình về những câu thơ quen thuộc của dân tộc.

Ở Lý Tự Trọng, lòng yêu nước không phải là những lời nói lớn lao hay những khẩu hiệu sáo rỗng.

Nó hiện diện trong từng lựa chọn.

Trong sự im lặng trước đòn roi.

Trong lòng trung thành với đồng chí.

Trong thái độ không khuất phục trước sự dụ dỗ của kẻ thù.

Và trong tư thế bình thản của một người đã sẵn sàng hiến dâng cuộc đời cho lý tưởng mà mình tin tưởng.

V. LỜI TUYÊN NGÔN CỦA TUỔI TRẺ TRƯỚC TÒA ÁN THỰC DÂN

Ngày 17 tháng 4 năm 1931, Lý Tự Trọng bị đưa ra xét xử tại tòa đại hình của chính quyền thực dân Pháp.

Trước tòa, vị luật sư được chỉ định tìm cách xin giảm nhẹ hình phạt với lý do anh còn trẻ và cho rằng hành động của anh là thiếu suy nghĩ.

Nhưng người thanh niên mười bảy tuổi không chấp nhận cách biện hộ ấy.

Anh khẳng định mình hành động có suy nghĩ, hiểu rõ việc mình làm và lựa chọn con đường cách mạng.

Chính tại nơi mà kẻ thù muốn dùng để xét xử người chiến sĩ trẻ, Lý Tự Trọng đã để lại một câu nói trở thành lý tưởng sống của nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam:

“Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác.”

Mỗi lần đọc lại câu nói ấy, em vẫn cảm nhận được một sức mạnh đặc biệt.

Đó không chỉ là lời khẳng định của một cá nhân đang đối mặt với bản án nghiệt ngã. Trong hoàn cảnh đất nước mất độc lập, câu nói ấy còn thể hiện lý tưởng và khát vọng đấu tranh của một lớp thanh niên Việt Nam đã lựa chọn đặt vận mệnh dân tộc lên trên cuộc sống riêng mình.

“Con đường cách mạng” mà Lý Tự Trọng lựa chọn là một con đường đầy gian khổ.

Anh hiểu điều đó.

Anh hiểu cái giá có thể phải trả.

Nhưng anh vẫn lựa chọn bước đi.

Bởi đối với Lý Tự Trọng, tuổi trẻ không thể quay lưng trước nỗi đau của quê hương và vận mệnh của dân tộc.

Đứng trước câu nói của anh, em chợt nghĩ về tuổi trẻ hôm nay.

Chúng ta có nhiều cơ hội hơn.

Chúng ta được học tập, được lựa chọn nghề nghiệp, được tiếp cận với tri thức và công nghệ của thế giới.

Nhưng giữa rất nhiều lựa chọn ấy, đôi khi người trẻ cũng dễ quên tự hỏi:

Mình đang sống vì điều gì?

Mình muốn trở thành người như thế nào?

Và mình có thể đóng góp điều gì cho quê hương, đất nước?

Có lẽ, giá trị lớn nhất trong lời nói của Lý Tự Trọng không phải là yêu cầu mọi thế hệ phải sống một cuộc đời giống anh.

Điều anh để lại là lời nhắc nhở về lý tưởng.

Rằng tuổi trẻ cần có một con đường để theo đuổi.

Và con đường ấy không nên chỉ hướng đến lợi ích của riêng mình.

VI. TUỔI MƯỜI BẢY HÓA THÀNH BẤT TỬ

Ngày 21 tháng 11 năm 1931, thực dân Pháp đưa Lý Tự Trọng lên máy chém tại Sài Gòn.

Anh mới mười bảy tuổi.

Những tư liệu lịch sử ghi lại rằng Lý Tự Trọng đã đi tới cái chết với tinh thần hiên ngang, hô vang những khẩu hiệu cách mạng và hát bài “Quốc tế ca”.

Mười bảy tuổi.

Một độ tuổi đẹp như buổi bình minh.

Một độ tuổi đáng lẽ còn rất nhiều ước mơ ở phía trước.

Lý Tự Trọng không còn sống để chứng kiến ngày lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong mùa thu độc lập năm 1945.

Anh không được nhìn thấy một Việt Nam tự do.

Không được bước đi trên những con đường của một đất nước hòa bình.

Dẫu không được chứng kiến ngày độc lập, tinh thần và sự lựa chọn của Lý Tự Trọng cho thấy ở anh một niềm tin kiên định vào con đường giải phóng dân tộc.

Lý Tự Trọng đã ngã xuống.

Nhưng lý tưởng của anh không nằm lại sau cánh cửa Khám Lớn hay dưới lưỡi máy chém của kẻ thù.

Ngọn lửa ấy tiếp tục được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Từ những thanh niên trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập đến những người lính đã đi qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ.

Từ lớp lớp thanh niên xung phong trên những tuyến đường bom đạn đến những người trẻ đang ngày đêm học tập, lao động và góp sức xây dựng đất nước hôm nay.

Có những cuộc đời được đo bằng năm tháng.

Nhưng cũng có những cuộc đời được nhớ đến bởi những giá trị mà họ để lại.

Lý Tự Trọng chỉ sống mười bảy năm.

Mười bảy năm – một quãng đời thật ngắn.

Nhưng tên tuổi, lý tưởng và câu nói của anh vẫn đồng hành cùng nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam suốt gần một thế kỷ.

Khi nghĩ về điều ấy, em càng hiểu rằng giá trị của một cuộc đời không chỉ nằm ở việc con người sống được bao lâu.

Điều quan trọng hơn là trong những năm tháng mình có mặt trên cuộc đời, ta đã lựa chọn sống như thế nào và đã để lại điều gì cho những người đến sau.

VII. TỪ NGỌN LỬA NĂM XƯA ĐẾN TRÁCH NHIỆM CỦA TUỔI TRẺ HÔM NAY

Hơn chín thập kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lý Tự Trọng hy sinh.

Đất nước hôm nay đã hòa bình.

Thế hệ trẻ chúng em không còn phải lớn lên trong tiếng bom đạn, không phải bí mật chuyển từng tài liệu cách mạng hay đứng trước máy chém của kẻ thù.

Nhưng điều đó không có nghĩa là đôi vai của người trẻ hôm nay được phép nhẹ gánh trách nhiệm.

Khi đặt bút viết những dòng này, em hiểu rằng “con đường cách mạng” trong thời đại mới cần được tiếp nối bằng những hành động phù hợp với nhiệm vụ của thế hệ hôm nay.

Đó có thể là con đường của học tập và sáng tạo.

Là nỗ lực làm chủ khoa học, công nghệ.

Là tinh thần dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm.

Là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc giữa một thế giới không ngừng hội nhập và thay đổi.

Là sống tử tế, trung thực, biết yêu thương và có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng.

Là khi lợi ích của đất nước và cộng đồng cần được bảo vệ, người trẻ biết vượt qua sự ích kỷ của bản thân để lựa chọn điều đúng đắn.

Từ câu chuyện của Lý Tự Trọng, em hiểu thêm rằng tuổi trẻ đáng quý không chỉ bởi đó là những năm tháng đẹp nhất của đời người.

Tuổi trẻ đáng quý bởi đó là quãng thời gian chúng ta có sức khỏe, khát vọng, niềm tin và cơ hội để tạo nên những điều có ý nghĩa.

Lý Tự Trọng đã sống một tuổi mười bảy như thế.

Tuổi mười bảy của anh thật ngắn.

Nhưng đủ để trở thành một bản tráng ca.

Đủ để một câu nói vượt qua giới hạn của thời gian.

Đủ để gần một thế kỷ sau, một người trẻ như em khi đọc lại câu chuyện ấy vẫn phải lặng mình suy nghĩ về trách nhiệm của chính mình.

“Câu chuyện thời hoa lửa” về Lý Tự Trọng, vì thế, không chỉ là câu chuyện của quá khứ.

Đó còn là lời nhắc nhở gửi đến mỗi người trẻ hôm nay: cuộc sống hòa bình mà chúng ta đang có không phải điều tự nhiên mà có; độc lập, tự do đã được đánh đổi bằng máu, nước mắt và tuổi thanh xuân của biết bao thế hệ đi trước.

Thế hệ của Lý Tự Trọng đã lựa chọn dấn thân, đấu tranh và sẵn sàng hy sinh để giành lại độc lập cho dân tộc.

Thế hệ trẻ hôm nay phải lựa chọn học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến để gìn giữ, xây dựng Tổ quốc ngày càng giàu mạnh.

Khép lại câu chuyện về người Anh hùng tuổi mười bảy, trong em vẫn vang lên lời tuyên ngôn năm nào:

“Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác.”

Gần một thế kỷ đã trôi qua, câu nói ấy vẫn khiến người trẻ hôm nay phải tự hỏi mình đang sống như thế nào, đã làm được gì và sẽ cống hiến điều gì cho quê hương, đất nước.

Ngọn lửa mà Lý Tự Trọng và biết bao thế hệ cha anh đã thắp lên vẫn được trao truyền đến thế hệ chúng em hôm nay.

Giữ cho ngọn lửa ấy không tắt không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao.

Với em, đó là học tập nghiêm túc hơn, sống trách nhiệm hơn, không ngừng rèn luyện bản thân; là biết trân trọng lịch sử, biết ơn những người đã hy sinh và biết đặt những điều có ích cho cộng đồng, quê hương, Tổ quốc trong hành trình trưởng thành của chính mình.

Có lẽ, đó cũng là cách thế hệ trẻ hôm nay viết tiếp “Câu chuyện thời hoa lửa” bằng câu chuyện của thời đại mình.

Chân dung Anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng

Khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng

NGUỒN TÀI LIỆU SƯU TẦM

• Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, “Lý Tự Trọng – Người anh hùng của quê hương Hà Tĩnh”, Cổng thông tin điện tử Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.