LÝ TỰ TRỌNG – "CON ĐƯỜNG CỦA THANH NIÊN CHỈ CÓ THỂ LÀ CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG" (1)
Trong lịch sử đấu tranh của dân tộc, có những cái chết đã trở thành bất tử, có những lời nói đã trở thành kim chỉ nam cho cả một thế hệ. Lý Tự Trọng chính là người đã để lại dấu ấn sâu đậm đó. Dù ngã xuống khi chưa đầy 18 tuổi, nhưng khí phách của ông đã đặt nền móng tinh thần vững chắc cho phong trào thanh niên cứu quốc trước năm 1945.
Người thiếu niên mang sứ mệnh đặc biệt
Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914 trong một gia đình yêu nước tại tỉnh Nakhon Phanom (Thái Lan). Năm 1926, khi mới 12 tuổi, ông được tổ chức lựa chọn sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập. Tại đây, ông vinh dự được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và được Người trực tiếp dìu dắt, đặt tên là Lý Tự Trọng (họ "Lý" là họ chung của các thành viên trong "Lý gia tộc" – những hạt giống cách mạng đầu tiên do Bác nuôi dưỡng).
Với trí thông minh thiên bẩm và khả năng ngoại ngữ xuất sắc, Lý Tự Trọng sớm bộc lộ tố chất của một cán bộ giao liên tài ba. Năm 1929, ông được phái về Sài Gòn hoạt động với nhiệm vụ quan trọng: Liên lạc và vận động thanh niên, công nhân tham gia cách mạng, đồng thời chuyển phát tài liệu từ tàu biển vào nội địa.
Phát súng tại sân vận động và bản lĩnh trước họng súng
Ngày 8/2/1931, tại sân vận động Larévallière (Sài Gòn), trong một buổi mít tinh của hội kín do thực dân Pháp tổ chức, một cán bộ cách mạng đang diễn thuyết thì bị mật thám Pháp Le Grand ập đến bắt giữ. Để bảo vệ đồng chí mình và giải vây cho cuộc họp, Lý Tự Trọng đã không ngần ngại rút súng bắn chết tên mật thám đầu sỏ.
Hành động dũng cảm đó đã giúp đồng đội chạy thoát, nhưng Lý Tự Trọng bị bắt sau một cuộc rượt đuổi khốc liệt. Tại bốt mật thám, kẻ thù đã dùng những đòn tra tấn dã man nhất để hòng khai thác thông tin về tổ chức. Chúng kinh ngạc trước một thiếu niên nhỏ bé nhưng có ánh mắt rực lửa và sự im lặng tuyệt đối. Mọi nỗ lực mua chuộc hay uy hiếp của chúng đều thất bại trước ý chí thép của ông.
Câu nói đi vào lịch sử tại phiên tòa thực dân
Ngày ra tòa, thực dân Pháp định dùng chính sách "khoan hồng" vì ông còn ở tuổi vị thành niên, hòng làm lung lạc tinh thần các chiến sĩ khác. Tuy nhiên, trước mặt quan tòa và đông đảo tầng lớp trí thức, thanh niên Sài Gòn bấy giờ, Lý Tự Trọng đã dõng dạc tuyên bố một câu nói mà sau này trở thành tuyên ngôn của tuổi trẻ Việt Nam:
"Tôi hành động có suy nghĩ. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành thật, nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!"
Câu trả lời đanh thép ấy đã làm rúng động cả phiên tòa. Nó khẳng định rằng, đối với thanh niên Việt Nam, cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi được hiến dâng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Hiên ngang bước lên máy chém
Bất chấp sự phản đối của dư luận, thực dân Pháp vẫn quyết định thi hành bản án tử hình đối với Lý Tự Trọng vào rạng sáng ngày 21/11/1931. Trong những giờ phút cuối cùng tại Khám Lớn Sài Gòn, ông vẫn giữ phong thái ung dung, đọc báo và tập thể dục.
Khi bước lên máy chém, ông vẫn hát vang bài "Quốc tế ca" và hô to những khẩu hiệu cách mạng. Sự hy sinh của Lý Tự Trọng ở tuổi 17 đã thổi một luồng sinh khí mạnh mẽ vào phong trào cách mạng. Ông đã chứng minh rằng: Sức mạnh của lý tưởng có thể vượt qua mọi nỗi sợ hãi về cái chết.
Di sản và bài học cho hậu thế
Lý Tự Trọng không kịp chứng kiến ngày Cách mạng tháng Tám thành công, nhưng chính tấm gương của ông đã hun đúc nên hàng triệu "Lý Tự Trọng mới" trong những năm 1940-1945. Câu nói về "Con đường cách mạng" của ông vẫn luôn là bài học vỡ lòng cho bất kỳ người trẻ nào muốn cống hiến cho Tổ quốc. Ngày nay, tượng đài của ông đứng sừng sững giữa lòng thủ đô Hà Nội và nhiều thành phố khác như một lời nhắc nhở về khát vọng tự do và bản lĩnh của tuổi trẻ Việt Nam.
