LÝ TỰ TRỌNG – "CON ĐƯỜNG CỦA THANH NIÊN CHỈ CÓ THỂ LÀ CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG"
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những lời nói đã trở thành kim chỉ nam, thành tuyên ngôn sống cho cả một thế hệ. Khi nhắc đến người thanh niên trẻ tuổi Lý Tự Trọng, người ta không chỉ nhớ đến hành động dũng cảm tiêu diệt mật thám giữa lòng Sài Gòn, mà còn nhớ đến khí phách hiên ngang trước máy chém của thực dân Pháp. Câu nói bất hủ của anh tại phiên tòa năm ấy đã trở thành lẽ sống cho hàng triệu thanh niên Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.
1. Người học trò xuất sắc của Bác Hồ
Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914 trong một gia đình yêu nước tại làng Bản May, tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan. Ngay từ khi còn là một cậu bé, Trọng đã bộc lộ trí tuệ thông minh hơn người và lòng căm thù giặc sâu sắc qua những câu chuyện kể của cha về quê hương đang bị giày xéo.
Năm 1926, khi mới 12 tuổi, anh được tổ chức chọn đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập. Tại đây, anh may mắn được gặp và nhận sự giáo dục trực tiếp từ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Chính Bác Hồ đã đặt tên cho anh là Lý Tự Trọng (họ Lý là họ được đặt cho các thành viên trong nhóm Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội để giữ bí mật). Anh được đào tạo bài bản về lý luận cách mạng, thông thạo cả tiếng Trung và tiếng Pháp, trở thành một trong những "hạt giống đỏ" đầu tiên của Đoàn Thanh niên Cộng sản.
2. Tiếng súng ở sân bóng Larégnère
Năm 1929, Lý Tự Trọng được phái về nước hoạt động tại Sài Gòn với nhiệm vụ làm liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ và Tổng công đoàn. Dưới vỏ bọc là một người làm thuê ở bến tàu, anh đã mưu trí qua mặt mạng lưới mật thám dày đặc để chuyển tài liệu và vận động quần chúng.
Sự kiện làm thay đổi cuộc đời anh diễn ra vào ngày 8/2/1931. Tại sân vận động Larégnère (Sài Gòn), trong một buổi mít tinh kỷ niệm cuộc khởi nghĩa Yên Bái, khi một đồng chí của ta đang diễn thuyết trước đám đông, tên mật thám khét tiếng Le Grand đã ập đến định bắt giữ. Không một phút chần chừ, để bảo vệ đồng chí và cuộc mít tinh, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên mật thám ngay tại chỗ. Hành động này đã gây chấn động toàn thành phố Sài Gòn lúc bấy giờ. Anh bị thực dân Pháp bắt giữ và tống vào khám lớn Sài Gòn sau khi đã chiến đấu quả cảm để tìm đường thoát cho đồng đội.
3. Lời tuyên ngôn bất hủ giữa pháp đình
Trong nhà tù, thực dân Pháp đã dùng những thủ đoạn tra tấn tàn độc nhất hòng khuất phục người thanh niên 17 tuổi. Chúng chích điện, đóng đinh vào móng tay, nhưng tất cả những gì chúng nhận được chỉ là cái nhìn khinh bỉ. Khi không thể khai thác được thông tin, chúng mở một phiên tòa đại hình để xét xử anh nhằm răn đe phong trào thanh niên đang sục sôi.
Tại tòa, khi luật sư bào chữa cố tình bào chữa rằng anh "còn nhỏ, chưa ý thức được hành động" để mong được giảm án, Lý Tự Trọng đã đứng phắt dậy, gạt phắt lời bào chữa ấy. Anh nhìn thẳng vào hội đồng xét xử và dõng dạc tuyên bố:
"Tôi hành động có suy nghĩ. Tôi làm việc tôi làm là vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!"
Lời khẳng định đanh thép ấy như một luồng điện mạnh mẽ truyền đi khắp nơi. Nó không chỉ là lời biện hộ cho bản thân anh mà còn là lời hiệu triệu, khẳng định lý tưởng sống của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam: Chỉ có con đường đấu tranh giải phóng dân tộc mới mang lại tự do thực sự.
4. Hiên ngang bước lên máy chém
Bất chấp dư luận phản đối, thực dân Pháp đã kết án tử hình Lý Tự Trọng. Sáng sớm ngày 21/11/1931, chúng đưa anh ra máy chém tại khám lớn Sài Gòn. Những người lính gác ngục kể lại rằng, trong những giây phút cuối cùng, anh vẫn giữ vẻ mặt bình thản lạ thường. Anh yêu cầu không bịt mắt để nhìn thấy mảnh đất quê hương lần cuối.
Trước khi máy chém rơi xuống, Lý Tự Trọng đã hát vang bài Quốc tế ca. Tiếng hát của anh vang vọng qua các dãy phòng giam, khích lệ tinh thần những người bạn tù. Anh ngã xuống khi tuổi đời mới 17 – cái tuổi thanh xuân rực rỡ nhất – để lại một bài ca bất tận về lòng trung thành và ý chí chiến đấu.
Lý Tự Trọng đã đi vào lịch sử như người Đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên, người đã dùng máu của mình để tô thắm thêm lá cờ cách mạng. Câu nói của anh đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là động lực để thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Anh đã chứng minh rằng: Tầm vóc của một con người không đo bằng tuổi tác, mà đo bằng lý tưởng mà họ phụng sự.
