LÝ TỰ TRỌNG – CON ĐƯỜNG CỦA THANH NIÊN CHỈ CÓ THỂ LÀ CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG
Hạt giống đỏ được ươm mầm từ đất khách Trong biên niên sử cách mạng Việt Nam, có những cái tên đã trở thành biểu tượng cho lòng quả cảm, nhưng cái tên Lý Tự Trọng lại mang một ý nghĩa đặc biệt hơn cả. Anh không chỉ là một người chiến sĩ dũng cảm, mà còn là người đặt nền móng cho lý tưởng sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại. Để hiểu được tầm vóc của người thanh niên này, chúng ta phải nhìn về bối cảnh những năm 1920, khi phong trào yêu nước Việt Nam đang sục sôi nhưng vẫn còn loay hoay tìm đường lối. Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20/10/1914 tại bản Mạy, tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan. Sinh ra trong một gia đình Việt kiều nghèo có truyền thống yêu nước quê gốc ở Hà Tĩnh, ngay từ thuở lọt lòng, Trọng đã được nghe những bài ca về nỗi đau mất nước và khát vọng tự do. Năm 1926, khi mới 12 tuổi, anh là một trong số ít những thiếu niên ưu tú được tổ chức lựa chọn đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc) để học tập. Tại đây, anh may mắn được đồng chí Nguyễn Ái Quốc trực tiếp dìu dắt, đặt tên là Lý Tự Trọng (họ Lý để ngụy trang là người trong gia đình đồng chí Lý Thụy – một bí danh của Bác). Sống gần Bác, được hấp thụ tư tưởng cách mạng vô sản và chứng kiến những biến động của thời đại, Lý Tự Trọng đã trưởng thành vượt bậc về cả trí tuệ lẫn bản lĩnh chính trị. Người liên lạc mưu trí giữa lòng Sài Gòn Năm 1929, trước yêu cầu cấp bách của phong trào trong nước, Lý Tự Trọng được cử về Sài Gòn với nhiệm vụ làm liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ và Trung ương Đảng. Trong vai một người bồi bếp, lúc lại là người bán báo hay thợ hớt tóc, anh đã len lỏi qua khắp các ngõ ngách của Sài Gòn – Chợ Lớn để truyền tin, chuyển tài liệu và bảo vệ các đồng chí lãnh đạo. Với sự thông minh thiên bẩm và khả năng ngoại ngữ tốt (anh thành thạo cả tiếng Trung, tiếng Pháp và tiếng Thái), Lý Tự Trọng đã nhiều lần qua mặt các trạm gác dày đặc và sự theo dõi gắt gao của mật thám Pháp. Thời điểm bấy giờ, Sài Gòn là trung tâm đàn áp của thực dân Pháp. Sự nguy hiểm luôn rình rập, nhưng người thiếu niên ấy chưa bao giờ run sợ. Anh làm việc với một sự tận tụy và kỷ luật sắt đá, biến mình thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống liên lạc bí mật của Đảng. Chính sự mưu trí của anh đã giúp nhiều cuộc họp quan trọng của Xứ ủy được diễn ra an toàn, góp phần giữ vững ngọn lửa cách mạng tại Nam Bộ. Tiếng súng rúng động sân vận động Larivière Sự kiện đỉnh điểm làm nên tên tuổi của anh hùng Lý Tự Trọng diễn ra vào ngày 8/2/1931. Tại sân vận động Larivière (nay là công viên 23/9), trong một buổi mít tinh của quần chúng kỷ niệm khởi nghĩa Yên Bái, thực dân Pháp đã tung mật thám đến phá hoại và bắt bớ. Khi đồng chí diễn thuyết đang kêu gọi quần chúng đấu tranh, tên mật thám hung ác Le Grand đã lao tới định bắt giữ. Không một chút do dự, để bảo vệ đồng chí mình và giữ an toàn cho cuộc mít tinh, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên Le Grand ngay tại chỗ. Hành động quả cảm ấy đã tạo điều kiện cho đồng chí lãnh đạo rút lui, nhưng Lý Tự Trọng thì không may bị giặc bắt. Chúng đưa anh về Khám Lớn Sài Gòn và dùng mọi thủ đoạn tra tấn tàn khốc nhất. Từ đòn roi cho đến những cực hình về tinh thần, thực dân Pháp muốn khuất phục người thiếu niên 17 tuổi để tìm ra manh mối về tổ chức Đảng. Thế nhưng, chúng đã hoàn toàn thất bại. Trước mặt quân thù, Lý Tự Trọng không chỉ giữ vững khí tiết mà còn biến nhà tù thành trường học cách mạng, cổ vũ tinh thần cho các bạn tù khác. Bản tuyên ngôn bất hủ trước tòa án thực dân Thực dân Pháp mở phiên tòa đại hình để xét xử Lý Tự Trọng. Nhằm xoa dịu dư luận và thể hiện sự "nhân đạo" giả tạo, vị luật sư bào chữa cho anh đã đưa ra lý lẽ rằng vì anh còn quá trẻ, "chưa đến tuổi trưởng thành" nên hành động "thiếu suy nghĩ", bột phát. Ngay lập tức, Lý Tự Trọng đứng bật dậy, dõng dạc ngắt lời và tuyên bố giữa công đường: "Tôi hành động có suy nghĩ. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành về mặt pháp luật thật, nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!" Câu nói ấy như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt chính quyền thực dân, đồng thời là một bản tuyên ngôn rực lửa về lý tưởng sống của thanh niên. Nó khẳng định rằng sự trưởng thành của một con người không đo bằng số năm tháng họ sống trên đời, mà bằng sự nhận thức về trách nhiệm đối với dân tộc. Câu nói ấy đã trở thành kim chỉ nam cho hàng triệu thanh niên Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ và cả trong công cuộc xây dựng đất nước hôm nay. Sự hy sinh hóa thành bất tử Không khuất phục được người chiến sĩ trẻ, sáng sớm ngày 21/11/1931, thực dân Pháp đã hèn hạ đưa Lý Tự Trọng ra máy chém. Trước giây phút cuối cùng, người thanh niên ấy vẫn ung dung, hiên ngang. Anh yêu cầu không cần bịt mắt để được nhìn thấy mảnh đất quê hương lần cuối và cất cao tiếng hát "Quốc tế ca" trầm hùng. Tiếng hát của anh vang vọng trong không gian tĩnh lặng của buổi sớm, gieo vào lòng những người chứng kiến một sự cảm phục sâu sắc và một nỗi căm thù giặc tột độ. Lý Tự Trọng ra đi khi mới 17 tuổi, nhưng cuộc đời anh là một đóa hoa lửa rực cháy nhất, soi sáng con đường cho cả một thế hệ. Anh là người anh hùng thiếu niên đầu tiên, người đã chứng minh rằng tuổi trẻ Việt Nam không biết cúi đầu trước bạo tàn. Di sản anh để lại không chỉ là tấm gương dũng cảm, mà còn là lời nhắc nhở về khát vọng và lý tưởng của người trẻ: Phải biết sống có mục đích, phải biết dấn thân vì nghĩa lớn. Hình ảnh người thiếu niên hiên ngang trước máy chém mãi mãi là một khúc tráng ca, một "Màu Hoa Lửa" vĩnh cửu trong lòng dân tộc Việt Nam.
