Lý Tự Trọng: Lý tưởng của tuổi trẻ

Có một câu nói đã đi qua gần một thế kỷ mà vẫn khiến nhiều người trẻ khựng lại: con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng. Câu nói ấy gắn với Lý Tự Trọng, một người hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng để lại cho lịch sử Việt Nam một biểu tượng đặc biệt về lý tưởng sống. Khi đọc về anh, mình không thấy một nhân vật xa vời. Mình thấy một người trẻ cũng từng đứng trước lựa chọn của đời mình, chỉ khác là lựa chọn ấy diễn ra trong thời đất nước còn bị áp bức và cái giá phải trả là sinh mạng.

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914 trong một gia đình Việt kiều yêu nước ở Thái Lan. Từ nhỏ, anh đã được sống trong môi trường có tinh thần yêu nước và sớm được đưa vào con đường hoạt động cách mạng. Theo các tư liệu lịch sử, anh được đào tạo, rèn luyện trong tổ chức cách mạng của thanh niên Việt Nam, rồi trở về nước làm liên lạc, tuyên truyền, bảo vệ cán bộ. Ở tuổi mà nhiều người hôm nay còn đang tìm mình là ai, Lý Tự Trọng đã đặt mình vào một công việc nguy hiểm, bí mật và cần kỷ luật rất cao.

Năm 1931, trong một cuộc mít tinh tại Sài Gòn, Lý Tự Trọng đã nổ súng bảo vệ đồng chí Phan Bôi khi mật thám Pháp đàn áp. Anh bị bắt, bị đưa ra xét xử và sau đó bị kết án tử hình. Các nguồn tư liệu về anh thường nhấn mạnh thái độ bình tĩnh, dứt khoát của người thanh niên trước tòa án thực dân. Điều quan trọng là không nên biến câu chuyện này thành huyền thoại thiếu kiểm chứng. Chỉ riêng những dữ kiện đã được ghi nhận cũng đủ làm người đọc hôm nay thấy nặng lòng: một chàng trai chưa đến hai mươi tuổi đã đứng vào nơi nguy hiểm nhất vì tin vào tương lai của dân tộc.

Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng.

Câu nói nổi tiếng ấy không phải để người trẻ hôm nay hiểu một cách máy móc. Thời của chúng ta khác rất xa thời Lý Tự Trọng. Nhưng tinh thần phía sau câu nói vẫn còn nguyên giá trị: tuổi trẻ không nên sống lơ mơ, không nên chỉ hỏi mình nhận được gì, mà phải hỏi mình đang góp phần vào điều gì. Với Lý Tự Trọng, câu trả lời là độc lập dân tộc. Với chúng ta, câu trả lời có thể nằm trong học tập, lao động, nghiên cứu, sáng tạo, bảo vệ sự thật lịch sử và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Điều mình học được từ câu chuyện này

Điều câu chuyện ấy nhắc mình là lòng yêu nước không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những điều rất lớn. Nó có thể bắt đầu từ việc học nghiêm túc hơn, làm công việc của mình tử tế hơn, biết cúi đầu trước những hi sinh đã có thật và biết đặt câu hỏi: mình đang dùng những ngày trẻ nhất của đời mình vào việc gì. Khi đọc lại lịch sử, người trẻ hôm nay không cần biến mình thành bản sao của quá khứ. Điều quan trọng hơn là giữ được tinh thần dấn thân, sự trung thực với sự thật và ý thức rằng độc lập, bình yên không tự nhiên mà có. Từ Lý Tự Trọng, mình học được sự rõ ràng. Người trẻ có thể bối rối, có thể sai, có thể phải thử nhiều con đường, nhưng không nên đánh mất lý tưởng sống. Lịch sử không yêu cầu chúng ta lặp lại hoàn cảnh của anh. Lịch sử chỉ hỏi chúng ta có đủ nghiêm túc với tự do, độc lập và tương lai của đất nước hay không.

Kết câu chuyện về Lý Tự Trọng, điều còn lại không chỉ là một tượng đài tuổi trẻ. Đó là một lời nhắc rất gần: thanh xuân sẽ qua nhanh, nhưng cách ta dùng nó thì ở lại lâu hơn ta nghĩ. Nếu một người trẻ năm xưa có thể sống trọn vẹn cho niềm tin của mình trong hoàn cảnh nghiệt ngã, người trẻ hôm nay càng cần tự hỏi mình đang sống có xứng đáng với những ngày bình yên được trao không.