LÝ TỰ TRỌNG - MỘT LỰA CHỌN Ở TUỔI MƯỜI BẢY

Tuổi mười bảy thường được nhớ bằng những điều đang bắt đầu. Với Lý Tự Trọng, đó lại là tuổi anh phải đối diện với bản án tử hình. Ngày 21 tháng 11 năm 1931, anh bị thực dân Pháp xử tử tại Sài Gòn. Cuộc đời khép lại chỉ hơn một tháng sau sinh nhật lần thứ mười bảy. [1]

Mỗi lần đọc mốc thời gian ấy, tôi đều thấy cần dừng lại. Người thanh niên mà lịch sử nhắc đến bằng lòng kính trọng từng có cả một tương lai phía trước. Hiểu được điều đó, chúng ta mới thấy sự hy sinh bao hàm những gì: một quãng đời chưa kịp sống, những khả năng chưa kịp thực hiện và nỗi mất mát để lại cho người thân.

Một người trẻ đã học cách nhận trách nhiệm

Lý Tự Trọng sinh ngày 20 tháng 10 năm 1914, quê gốc Hà Tĩnh. Từ tuổi thiếu niên, anh được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp dìu dắt. Theo tư liệu Báo Nhân Dân, anh được giao làm liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ và Trung ương, đồng thời vận động, tập hợp thanh niên trong các nhà máy, trường học để chuẩn bị xây dựng tổ chức Đoàn trong nước. [1]

Những nhiệm vụ ấy cho thấy quá trình trưởng thành của anh gắn với học tập và hoạt động thực tiễn. Công việc liên lạc cần sự chính xác, khả năng giữ bí mật và ý thức về an toàn của tổ chức. Việc vận động thanh niên đòi hỏi hiểu người khác, biết thuyết phục và tạo dựng lòng tin.

Đằng sau một lựa chọn lớn là quá trình rèn luyện. Tôi nghĩ đó là điều cần được nhắc đến khi kể về những người anh hùng trẻ tuổi. Nếu chỉ nói đến phút hy sinh, chúng ta dễ bỏ qua những ngày họ học tập, nhận nhiệm vụ và từng bước hình thành bản lĩnh.

Tại Sài Gòn, Lý Tự Trọng hoạt động giữa sự truy lùng của bộ máy thực dân. Ngày 8 tháng 2 năm 1931, trong một cuộc mít tinh, khi người diễn thuyết bị mật thám uy hiếp, anh dùng súng bảo vệ đồng chí rồi bị bắt. Từ đó, anh trải qua giam cầm và tra tấn. [2]

Lời nói trước tòa và giá của sự kiên định

Trước tòa án thực dân, người thanh niên chưa đến tuổi thành niên thể hiện rõ sự tự nguyện với con đường mình đã chọn. Báo Nhân Dân ghi lại lời khẳng định của anh: “Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác”. [1]

Đặt lời nói ấy vào hoàn cảnh đất nước mất độc lập, tôi hiểu đó là sự lựa chọn đấu tranh để dân tộc được tự do. Người nói phải chịu trách nhiệm về lựa chọn ngay trước một bản án có thể lấy đi mạng sống của mình. Bởi vậy, câu nói có sức nặng từ chính cuộc đời đã chứng thực cho nó.

Theo tư liệu trên Trang tin Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, trong những tháng bị giam ở Khám Lớn, anh vẫn giữ nền nếp tập thể dục và tinh thần kiên định. Những chi tiết về sinh hoạt trong tù giúp người đọc nhận ra bản lĩnh còn nằm ở khả năng giữ mình qua từng ngày bị giam cầm. [2]

Tôi xúc động trước sự nối liền giữa nhận thức và hành động ấy. Một con người có thể nói về điều mình tin; đến khi khó khăn, điều giữ được niềm tin là sự rèn luyện cùng ý thức về trách nhiệm. Với Lý Tự Trọng, sự kiên định đã được thử thách trong hoàn cảnh nghiệt ngã nhất.

Khi người đi sau đọc lại tuổi mười bảy

Hơn chín thập kỷ đã qua từ ngày anh hy sinh. Người trẻ hôm nay có những điều kiện học tập và lựa chọn nghề nghiệp mà thế hệ anh chưa được hưởng. Câu chuyện của anh khiến tôi tự hỏi mình đã dùng những cơ hội ấy như thế nào, đã đủ nghiêm túc với công việc và trách nhiệm của bản thân hay chưa.

Trong nghề dạy học, có những lựa chọn diễn ra rất lặng lẽ: dành thêm thời gian tìm nguyên nhân một em học chậm, thừa nhận một cách hướng dẫn chưa hiệu quả, sửa lại bài dạy để học sinh có cơ hội tiến bộ. Những việc ấy đòi hỏi người giáo viên thành thật với chính mình và kiên trì làm điều cần làm.

Tôi mong học sinh dần hiểu lý tưởng từ những điều có thể thực hiện. Hôm nay, các em tập nói thật, biết nhận lỗi, cố gắng hoàn thành một nhiệm vụ. Khi lớn hơn, các em học cách suy xét, hiểu hậu quả và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Đó là nền tảng để mỗi người có thể đóng góp cho cộng đồng bằng năng lực thực chất.

Kể về Lý Tự Trọng, tôi muốn giữ cho học sinh quyền được tìm hiểu và đặt câu hỏi. Vì sao một người còn trẻ đã tham gia cách mạng? Đất nước khi ấy ở trong hoàn cảnh nào? Sự lựa chọn của anh có ý nghĩa gì? Những câu hỏi được trả lời bằng tư liệu sẽ giúp lòng kính phục có chiều sâu hơn.

Tuổi mười bảy của Lý Tự Trọng đã dừng lại giữa những năm tháng đất nước chưa có độc lập. Những người đi sau còn thời gian để học tập, sửa mình và làm việc. Khi nghĩ đến anh, tôi muốn biết quý quãng thời gian mình đang có, để những điều mình tin được thể hiện trong cách sống mỗi ngày. Một cuộc đời ngắn ngủi có thể để lại bài học lâu dài như thế: hiểu rõ trách nhiệm, lựa chọn có suy nghĩ và bền bỉ với điều có ích cho đất nước.

Tư liệu đối chiếu

[1] Báo Nhân Dân. Ngày này năm xưa 20 tháng 10. Mục ngày sinh Lý Tự Trọng. Xem nguồn

[2] Trang tin Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng. 30/3/2016. Xem nguồn