Lý Tự Trọng: Người anh hùng trẻ tuổi với tuyên ngôn bất hủ: "Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác".
Lý Tự Trọng (1914–1931), tên thật là Lê Văn Trọng (còn có tên là Huy), quê gốc ở làng Việt Xuyên, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (sinh ra tại tỉnh May-khăm, Thái Lan). Ông là một trong những đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản đầu tiên của cách mạng Việt Nam, được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp rèn luyện và bồi dưỡng lý tưởng từ thuở thiếu thời. Khi bị mật thám Pháp bắt giam, kết án tử hình và đưa ra máy chém ở tuổi 17, ông giữ vững khí tiết bất khuất và đanh thép tuyên bố trước tòa án đế quốc: "Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!". Tấm gương hy sinh quả cảm của ông đã trở thành ngọn cờ lý tưởng, thôi thúc lớp lớp thế hệ tuổi trẻ Việt Nam đứng lên cứu nước.
Sinh ra trong một gia đình Việt kiều yêu nước lánh nạn sang Thái Lan, từ nhỏ Lê Văn Trọng đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, đĩnh ngộ và tinh thần quả cảm. Năm 1926, khi mới 12 tuổi, ông nằm trong nhóm thiếu niên ưu tú được tổ chức cách mạng bí mật đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập, được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nhận đỡ đầu, đặt cho bí danh là Lý Tự Trọng (cùng mang họ Lý trong gia tộc họ Lý tượng trưng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên) và trực tiếp giáo dục giác ngộ lý tưởng cộng sản. Nhờ năng khiếu ngoại ngữ vượt trội, thông thạo cả tiếng Trung Quốc và tiếng Pháp, Lý Tự Trọng đã sớm hoàn thành xuất sắc nhiều nhiệm vụ liên lạc, chuyển tài liệu mật giữa tổ chức với các phong trào cách mạng trong và ngoài nước.
Năm 1929, trước đòi hỏi cấp bách của phong trào đấu tranh trong nước, Lý Tự Trọng được cử về Sài Gòn hoạt động bí mật với nhiệm vụ xây dựng cơ sở liên lạc, bảo vệ tài liệu của Đảng và vận động thanh niên, học sinh, công nhân tại khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn. Dưới vỏ bọc của một thợ nhặt than tại bến cảng Sài Gòn, người thanh niên trẻ tuổi đã hòa mình vào đời sống thợ thuyền, nhanh nhẹn qua mặt mạng lưới mật thám dày đặc để đưa đón cán bộ, phát tán truyền đơn và củng cố các tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản non trẻ.
Ngày 8 tháng 2 năm 1931, nhân dịp kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái, Xứ ủy Nam Kỳ tổ chức một cuộc mít tinh chớp nhoáng tại sân vận động Mayer (nay là sân bóng đá Đầm Sen, Sài Gòn) để kêu gọi quần chúng đứng lên đấu tranh. Khi buổi mít tinh vừa bế mạc, viên mật thám sừng sỏ người Pháp tên Le Grand bất ngờ lao tới định bắt giữ diễn giả đang diễn thuyết là đồng chí Phan Bôi. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc đe dọa sinh mạng đồng chí mình, Lý Tự Trọng đã dũng cảm rút súng bắn chết tên mật thám tại chỗ để bảo vệ cán bộ rút lui an toàn. Trong lúc tìm cách phân tán sự chú ý của kẻ thù để che chở cho đoàn người, anh đã bị quân địch bao vây, bắt giữ sau một cuộc vật lộn quyết liệt.
Bị giam cầm tại nhà lao Khám Lớn Sài Gòn, đối mặt với những ngón đòn tra khảo dã man bậc nhất của thực dân Pháp, từ tra tấn thể xác đến những đòn cân não tâm lý xảo quyệt, người thiếu niên 17 tuổi vẫn giữ vững sự kiên trung sắt đá, không hé lộ bất cứ thông tin nào về tổ chức. Trước tòa án thực dân, khi viên luật sư bào chữa tìm cách xin giảm án bằng lý lẽ "bị cáo chưa đến tuổi thành niên, hành động nông nổi và không có chủ đích", Lý Tự Trọng đã khẳng khái gạt đi và dõng dạc tuyên bố đanh thép: "Tôi chưa đến tuổi trưởng thành thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!".
Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, thực dân Pháp lén lút đưa Lý Tự Trọng lên máy chém tại Khám Lớn Sài Gòn hòng dập tắt tiếng vang của người cộng sản trẻ tuổi. Thế nhưng, trước lưỡi dao máy chém lạnh lùng, anh vẫn ngẩng cao đầu hát vang bài Quốc tế ca, hiên ngang đón nhận cái chết khi tuổi đời mới mười bảy. Sự hy sinh anh dũng và bản tuyên ngôn bất tử của người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên đã hóa thành ngọn lửa soi đường, truyền cảm hứng cháy bỏng cho lớp lớp thế hệ thanh niên Việt Nam dấn thân vào sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc.
