Lý Tự Trọng – Người đoàn viên mang thẻ số 01 và bản hùng ca tuổi 17

Tuổi thơ giác ngộ và những bước chân cách mạng đầu tiên

Lý Tự Trọng sinh ra tại Bản Mạy, tỉnh Nakhon Phanom (Thái Lan) trong một gia đình Việt kiều yêu nước gốc Thạch Hà, Hà Tĩnh. Lớn lên giữa phong trào yêu nước của kiều bào, anh sớm bộc lộ tư chất thông minh và ý chí cách mạng.

Mùa thu năm 1926, khi mới 12 tuổi, anh được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập. Tại đây, anh được đích thân lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc dìu dắt, bồi dưỡng và đổi tên thành Lý Tự Trọng (mang họ "Lý" để giữ bí mật, cùng họ với Lý Thụy - bí danh của Bác Hồ lúc bấy giờ). Nhờ sự thông minh, anh nhanh chóng thông thạo tiếng Hán, tiếng Thái, tiếng Anh và được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. Tới năm 1929, anh được cử về Sài Gòn hoạt động bí mật với nhiệm vụ làm giao liên và vận động, tổ chức thanh niên, công nhân.

Tiếng súng bảo vệ đồng chí và khí tiết trong lao tù

Ngày 8 tháng 2 năm 1931, tại Sài Gòn diễn ra buổi mít tinh kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Khi đồng chí Phan Bôi đang đứng lên diễn thuyết kêu gọi quần chúng thì bị tên mật thám Pháp Le Grand lao vào định bắt giữ. Không chút do dự, để bảo vệ an toàn cho đồng chí mình và giải tán đám đông, Lý Tự Trọng đã dũng cảm rút súng bắn chết viên mật thám. Sau sự kiện đó, anh bị thực dân Pháp vây bắt.

Trong Sài Gòn, kẻ thù đã dùng mọi cực hình tra tấn tàn khốc nhất hòng khuất phục và khai thác thông tin từ tổ chức, nhưng chúng chỉ nhận lại được sự im lặng và thái độ khinh bỉ từ người thanh niên trẻ tuổi. Không lấy được khẩu cung, thực dân Pháp đưa anh ra tòa án đại hình.

Đứng trước tòa án của kẻ thù, Lý Tự Trọng không hề run sợ. Khước từ sự bào chữa "vì chưa đến tuổi thành niên nên hành động thiếu suy nghĩ" của luật sư, anh dõng dạc tuyên bố bản án đanh thép tố cáo tội ác của thực dân Pháp và để lại câu nói bất hủ làm rung chuyển kẻ thù: "Tôi hành động không phải là không suy nghĩ. Tôi hiểu việc tôi làm. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tuy tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng và không thể là con đường nào khác. Tôi tin rằng nếu các ông suy nghĩ kỹ thì các ông cũng cần phải giải phóng dân tộc, giải phóng những người cần lao như tôi đã làm".

Ngọn đuốc sáng mãi tuổi 17

Bất chấp luật pháp quốc tế về cấm kết án tử hình người vị thành niên, rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, thực dân Pháp hèn hạ đưa Lý Tự Trọng lên máy chém. Anh bước ra pháp trường với phong thái hiên ngang, miệng hát vang bài Quốc tế ca, ngã xuống khi vừa tròn 17 tuổi.

Lý Tự Trọng đã đi xa, nhưng câu nói và tinh thần xả thân vì nước của "Người đoàn viên số 01" đã hóa thành ngọn đuốc thiêng, soi đường và truyền lửa cho lớp lớp thế hệ thanh niên Việt Nam tiếp bước trên con đường giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.