LÝ TỰ TRỌNG – NGƯỜI THANH NIÊN BƯỚC VÀO LỊCH SỬ Ở TUỔI 17

Năm 1931, giữa những ngày phong trào cách mạng Việt Nam đang bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, một thanh niên mới mười bảy tuổi bước ra trước tòa án thực dân. Anh không cúi đầu, không van xin và cũng không tìm cách cứu lấy mạng sống của mình bằng cách từ bỏ lý tưởng. Tên anh là Lý Tự Trọng. Mười bảy tuổi – độ tuổi mà một người trẻ lẽ ra còn đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời, nhưng với Lý Tự Trọng, những năm tháng tuổi trẻ đã sớm gắn với hoạt động cách mạng, với những nhiệm vụ bí mật, những cuộc truy bắt và cuối cùng là cái chết trước pháp trường của kẻ thù.

Lý Tự Trọng, tên khai sinh là Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914 tại Thái Lan trong một gia đình người Việt có truyền thống yêu nước. Cha mẹ anh là những người tham gia hoạt động cách mạng và phải rời quê hương sang Thái Lan sinh sống. Ngay từ nhỏ, Lý Tự Trọng đã được tiếp xúc với những câu chuyện về quê hương, đất nước và cuộc đấu tranh chống chế độ thuộc địa. Tuổi thơ của anh vì thế không giống với nhiều đứa trẻ cùng thời. Trong những năm tháng ấy, những người Việt yêu nước ở nước ngoài vẫn tìm cách duy trì liên lạc với phong trào cách mạng trong nước, gây dựng cơ sở và đào tạo những thanh niên có khả năng. Lý Tự Trọng là một trong những thiếu niên được lựa chọn. Anh được đưa sang Trung Quốc học tập, tiếp xúc với những người hoạt động cách mạng và dần được đào tạo để trở thành một cán bộ trẻ. Khi còn ở tuổi thiếu niên, Lý Tự Trọng đã bắt đầu bước vào con đường hoạt động cách mạng.

Cuối những năm 1920, khi phong trào cách mạng trong nước ngày càng phát triển, Lý Tự Trọng được tổ chức giao nhiệm vụ trở về Sài Gòn hoạt động bí mật. Anh phải sống dưới một thân phận khác để tránh sự theo dõi của mật thám Pháp. Có tài liệu ghi lại rằng anh từng đóng vai một người lao động nghèo tại khu vực bến cảng để che mắt đối phương. Công việc thực sự của anh là làm liên lạc, chuyển tài liệu và giữ mối liên hệ giữa các cơ sở cách mạng. Một thanh niên chưa đầy hai mươi tuổi phải đi lại giữa một thành phố đầy mật thám, mang theo những tài liệu mà nếu bị phát hiện có thể phải trả giá bằng mạng sống. Nhưng Lý Tự Trọng vẫn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Rồi ngày 9 tháng 2 năm 1931 đến. Tại Sài Gòn diễn ra một cuộc mít tinh nhằm tưởng niệm những người tham gia cuộc khởi nghĩa Yên Bái và thể hiện tinh thần phản đối chế độ thực dân. Lý Tự Trọng có mặt trong cuộc mít tinh với nhiệm vụ bảo vệ một cán bộ cách mạng đang diễn thuyết. Khi tên mật thám Le Grand tìm cách tiến tới bắt giữ người cán bộ, tình thế trở nên nguy hiểm. Chỉ trong một khoảnh khắc, Lý Tự Trọng quyết định hành động. Anh rút súng và nổ súng vào tên mật thám để bảo vệ đồng chí của mình. Phát súng vang lên giữa đám đông, tên mật thám bị hạ, nhưng cũng từ giây phút ấy, Lý Tự Trọng trở thành mục tiêu truy bắt của lực lượng thực dân. Anh tìm cách thoát đi nhưng cuối cùng bị bắt.

Từ đó, cuộc chiến của người thanh niên mười bảy tuổi không còn diễn ra trên những con đường bí mật của Sài Gòn mà chuyển vào bên trong nhà tù. Thực dân Pháp tìm cách khai thác thông tin về tổ chức cách mạng, những người chỉ huy và các cơ sở hoạt động. Họ thẩm vấn, tra tấn và tìm cách dụ dỗ người thanh niên trẻ tuổi, nhưng Lý Tự Trọng vẫn kiên quyết không khai báo. Anh hiểu rằng mình có thể phải chết, nhưng không vì thế mà từ bỏ những điều mình tin tưởng. Cuối cùng, anh bị đưa ra xét xử trước tòa án thực dân.

Đứng trước những người xét xử mình, Lý Tự Trọng không thể hiện thái độ của một người đang tìm cách van xin sự sống. Anh khẳng định niềm tin vào con đường cách mạng và vai trò của thanh niên đối với vận mệnh đất nước. Câu nói nổi tiếng gắn với tên tuổi anh được lưu truyền qua nhiều tài liệu là: “Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể là con đường nào khác.” Bản án tử hình được tuyên. Lý Tự Trọng khi ấy mới mười bảy tuổi.

Ngày 21 tháng 11 năm 1931, Lý Tự Trọng được đưa đến nơi hành quyết. Anh biết mình sẽ không còn trở về. Mười bảy năm là toàn bộ quãng đời của một con người – chưa có một gia đình riêng, chưa có một sự nghiệp riêng, chưa kịp trải qua những năm tháng trưởng thành bình thường mà một người trẻ có thể mơ ước. Nhưng anh đã lựa chọn một con đường khác, con đường mà anh tin rằng thế hệ trẻ phải đi nếu muốn đất nước thoát khỏi ách thuộc địa. Lý Tự Trọng hy sinh ở tuổi mười bảy.

Cái chết của anh không chấm dứt câu chuyện. Trái lại, từ sau năm 1931, tên tuổi Lý Tự Trọng tiếp tục được truyền đi trong phong trào cách mạng và trở thành biểu tượng của một thế hệ thanh niên sẵn sàng đặt vận mệnh đất nước lên trên sự sống của bản thân. Điều khiến câu chuyện về anh gây xúc động đặc biệt chính là tuổi đời: mười bảy tuổi. Một người ở tuổi ấy đã phải đối diện với nhà tù, tra tấn, phiên tòa và cái chết, nhưng vẫn giữ vững niềm tin của mình.

Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người sống một cuộc đời dài. Đôi khi, một cuộc đời rất ngắn vẫn có thể để lại dấu ấn rất dài. Lý Tự Trọng là một trong những người như thế. Anh ra đi khi tuổi thanh xuân vừa bắt đầu, nhưng tên tuổi vẫn ở lại cùng lịch sử phong trào thanh niên Việt Nam. Và câu nói gắn với anh về con đường của tuổi trẻ đã vượt qua giới hạn của một phiên tòa năm 1931 để trở thành một biểu tượng về lý tưởng sống và lòng yêu nước của nhiều thế hệ.

Lý Tự Trọng bước vào lịch sử khi mới mười bảy tuổi. Một tuổi đời rất ngắn, nhưng một dấu ấn thì còn ở lại rất lâu.