LÝ TỰ TRỌNG – NGƯỜI THANH NIÊN CỘNG SẢN TUỔI MƯỜI BẢY

Lý Tự Trọng, tên thật là Lê Văn Trọng, quê gốc ở xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, nhưng sinh ra tại làng Bản Mạy, tỉnh Na Khon – Thái Lan, trong một gia đình Việt kiều yêu nước có đông anh chị em. Cha ông là Lê Hữu Đạt, mẹ là Nguyễn Thị Sờm.

Năm 1923, khi mới 10 tuổi, Lý Tự Trọng được sang Trung Quốc học tập. Ông học giỏi, nói thạo tiếng Hán và tiếng Anh, đồng thời tham gia hoạt động trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Năm 1929, Lý Tự Trọng về nước hoạt động với nhiệm vụ thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và làm liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ với Đảng Cộng sản Việt Nam. Anh đảm nhận công việc liên lạc cho các đồng chí cộng sản ở nước ngoài qua các chuyến tàu đến cảng Sài Gòn.

Ngày 9 tháng 2 năm 1931, trong buổi kỷ niệm một năm cuộc bạo động Yên Bái, tên thanh tra mật thám Lơ Gơrăng chực nhảy tới bắt người đang giương cờ và diễn thuyết. Lý Tự Trọng đã nhảy ra bắn chết tên mật thám này. Anh bị địch bắt và bị tra tấn dã man.

Năm 1931, vào một ngày cuối xuân, thực dân Pháp đưa Lý Tự Trọng từ bót Catina đến tòa án để kết án tử hình. Người thanh niên cộng sản mới 17 tuổi ấy đã lấy vành móng ngựa làm diễn đàn để lên án bọn thống trị, kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh. Luật sư bào chữa cho anh xin tòa mở lượng khoan hồng vì anh chưa đến tuổi thành niên, cho rằng hành động của anh là không có suy nghĩ.

Lý Tự Trọng dõng dạc đáp: "Tôi hành động không phải là không suy nghĩ. Tôi hiểu việc tôi làm. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng và không thể là con đường nào khác. Tôi tin rằng nếu các ông suy nghĩ kĩ thì các ông cũng cần phải giải phóng dân tộc, giải phóng những người cần lao như tôi."

Chánh án – một tên quan cai trị thực dân – tuyên án tử hình. Lý Tự Trọng vẫn bình tĩnh. Tên thực dân Pháp hỏi anh có ăn năn gì không, anh đứng trước vành móng ngựa, mặt hướng thẳng phía trước, chỉ nói một câu: "Không ăn năn gì cả!"

Trong xà lim án chém tại khám lớn Sài Gòn, Lý Tự Trọng sống những ngày cuối đời với tinh thần oanh liệt. Mọi chi tiết về người tù án chém "Trọng con" được bọn gác ngục, chủ khám truyền ra ngoài với lòng cung kính, khâm phục: "Ông nhỏ ngày nào cũng tập thể dục! Nhìn ông nhỏ sống không ai tưởng tượng được là người đợi đến ngày lên máy chém."

Lý Tự Trọng yêu đất nước, yêu đồng bào, yêu đồng chí, càng yêu cuộc sống. Anh sống trọn vẹn những năm tháng ngắn ngủi của đời mình, không hề lãng phí, không để mầm bi quan len lỏi vào tâm hồn dù biết mình sắp bị hành hình. Bọn thực dân tìm mọi cách lung lạc ý chí gang thép của anh, nhưng tất cả những lời dụ dỗ đều bị anh đánh bại.

Bà Angđrê Viôlít đã ghi lại giờ phút cuối cùng của Lý Tự Trọng: "Ngày 21/11/1931 thì Huy (tức là Trọng) bị đem xử tử. Sài Gòn hết sức xúc động. Hôm ấy phải ra lệnh thiết quân luật. Từ khám lớn vang ra ngoài đường phố tiếng la hét của tù chính trị. Tiếng thét từ lồng ngực và từ trái tim của họ đã đi theo Huy ra trường chém. Phải điều quân đội và lính cứu hỏa để phun nước đàn áp họ. Trong những tường giam của khám lớn đã xảy ra những chuyện như thế. Trước máy chém, Huy định diễn thuyết, song hai tên sen đầm nhảy xô đến không cho anh nói. Người ta chỉ nghe thấy tiếng anh kêu 'Việt Nam! Việt Nam!'"

Trước khi lên máy chém, Lý Tự Trọng mấy lần gọi tên "Việt Nam" thân yêu và hát nhiều lần bài "Quốc tế ca": "Vùng lên hỡi các nô lệ ở thế gian!" Anh giữ vững ý chí chiến đấu đến phút chót của cuộc đời.

Ngày nay, giữa Thành phố Hồ Chí Minh, con đường mang tên Lý Tự Trọng chạy qua nơi anh từng bắn chết tên mật thám Lơ Gơrăng. Anh vẫn như còn đó – ở tuổi 17 hiên ngang, với tâm hồn trong sáng tràn ngập lòng yêu đời và ý chí kiên trung.