LÝ TỰ TRỌNG – NHỮNG TRANG KIỀU TRONG XÀ LIM TUỔI MƯỜI BẢY

LÝ TỰ TRỌNG – NHỮNG TRANG KIỀU TRONG XÀ LIM TUỔI MƯỜI BẢY

Có những người chỉ sống một phần rất ngắn của cuộc đời nhưng lại để lại ánh sáng cho nhiều thế hệ. Có những câu chuyện lịch sử không chỉ được ghi nhớ bằng những chiến công, mà còn bởi những chi tiết vô cùng giản dị. Với anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng, hình ảnh một người thanh niên tuổi mười bảy vẫn đọc Truyện Kiều giữa những ngày tù ngục đã để lại trong tôi một niềm xúc động đặc biệt.

NHỮNG TRANG KIỀU GIỮA NGỤC TỐI

Trong cuộc đời làm nghề giáo, tôi luôn tin rằng sách không chỉ mang đến kiến thức mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, ý chí và nghị lực của con người.

Thế nhưng, có một câu chuyện về việc đọc sách khiến tôi suy nghĩ rất lâu.

Đó là câu chuyện về anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng.

Theo những tư liệu lịch sử được ghi lại, trong những ngày cuối cùng bị giam giữ tại Khám lớn Sài Gòn, dù phải chịu cảnh tù đày và biết mình đang đối diện với án tử hình, người thanh niên trẻ tuổi ấy vẫn giữ tinh thần lạc quan.

Anh tập thể dục, đọc Truyện Kiều và động viên những người bạn tù giữ vững niềm tin.

Giữa hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt, những trang thơ của đại thi hào Nguyễn Du vẫn hiện diện trong cuộc sống của một người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi.

Tôi không biết anh đã đọc những câu thơ nào trong những ngày ấy. Tư liệu không ghi lại cụ thể. Nhưng chỉ riêng việc anh vẫn tìm đến văn chương giữa hoàn cảnh hiểm nguy đã đủ khiến người đọc xúc động.

Bởi đằng sau tinh thần bất khuất ấy vẫn là một tâm hồn trẻ, biết trân trọng văn hóa dân tộc, biết tìm sức mạnh trong tri thức và không để những khắc nghiệt của cuộc đời dập tắt ý chí.

Có lẽ, điều đáng khâm phục không chỉ là sự dũng cảm khi đối diện hiểm nguy, mà còn là khả năng giữ cho tâm hồn mình không bị khuất phục trước nghịch cảnh.

Và để hiểu vì sao người thanh niên ấy có được bản lĩnh phi thường như vậy, chúng ta cần trở lại những năm tháng đầu tiên trong cuộc đời anh.

CẬU BÉ TÊN TRỌNG VÀ NHỮNG NĂM THÁNG HAM HỌC

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1914 tại Bản Mạy, tỉnh Nakhon Phanom, thuộc vùng Đông Bắc Thái Lan ngày nay.

Cha mẹ anh là những người Việt Nam yêu nước, có quê hương ở Hà Tĩnh. Vì hoàn cảnh lịch sử, gia đình phải sinh sống xa Tổ quốc nhưng luôn giữ gìn tình yêu dành cho quê hương.

Ngay từ nhỏ, Trọng đã được nuôi dưỡng trong môi trường giàu truyền thống yêu nước.

Hơn sáu tuổi, cậu được đến học tại một ngôi trường do những người yêu nước Việt Nam mở ở Bản Mạy. Tại đây, Trọng được học chữ, học tiếng Hán, tiếng Thái, tìm hiểu lịch sử nước Nam và những áng văn thơ yêu nước.

Đặc biệt, Trọng là một thiếu niên thông minh, chăm chỉ và có tinh thần tự giác cao.

Năm 1925, khi mới khoảng mười một tuổi, Trọng được lựa chọn cùng một số thiếu niên Việt kiều sang Quảng Châu, Trung Quốc, để học tập và rèn luyện.

Tại đây, cậu được Nguyễn Ái Quốc quan tâm giáo dục, hướng dẫn cùng các thiếu niên trong nhóm.

Trong những năm tháng ấy, Trọng không chỉ học kiến thức văn hóa mà còn được bồi dưỡng về lý tưởng cách mạng, ý thức kỷ luật và trách nhiệm đối với đất nước.

Để phục vụ hoạt động bí mật, cậu được đổi sang họ Lý và mang tên Lý Tự Trọng.

Từ một thiếu niên ham học, anh dần trưởng thành, thông thạo tiếng Trung và đảm nhận những công việc liên lạc quan trọng.

Điều khiến tôi đặc biệt chú ý là con đường trưởng thành của Lý Tự Trọng bắt đầu từ chính việc học.

Anh không trở thành người chiến sĩ cách mạng kiên cường chỉ sau một ngày. Bản lĩnh ấy được hình thành từ quá trình học tập, rèn luyện, tiếp nhận lý tưởng và từng bước nhận lấy trách nhiệm.

Đó cũng là điều mà giáo dục hôm nay luôn hướng đến: giúp mỗi học sinh không chỉ có kiến thức mà còn có nhân cách, có ý chí và biết sống vì những giá trị tốt đẹp.

NGƯỜI THANH NIÊN MƯỜI SÁU TUỔI TRÊN ĐƯỜNG PHỐ SÀI GÒN

Năm 1929, Lý Tự Trọng được cử về nước hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn.

Khi ấy, anh mới khoảng mười lăm tuổi.

Ở độ tuổi mà nhiều bạn trẻ ngày nay vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, Lý Tự Trọng đã đảm nhận những nhiệm vụ hết sức quan trọng trong phong trào cách mạng.

Với bí danh Nguyễn Huy, anh tham gia công tác liên lạc, chuyển giao tài liệu và kết nối các cơ sở hoạt động cách mạng.

Công việc ấy đòi hỏi sự nhanh nhẹn, cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm rất cao.

Giữa những con đường đông đúc của Sài Gòn, mỗi lần di chuyển, mỗi nhiệm vụ liên lạc đều có thể tiềm ẩn nguy hiểm. Chỉ một sơ suất cũng có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của nhiều người.

Thế nhưng, người thanh niên trẻ tuổi ấy vẫn kiên trì thực hiện nhiệm vụ.

Đầu tháng 2 năm 1931, trong một cuộc mít tinh tuyên truyền cách mạng tại Sài Gòn, khi lực lượng mật thám Pháp tìm cách bắt giữ người diễn thuyết Phan Bôi, Lý Tự Trọng đã dùng súng chống trả để bảo vệ đồng chí của mình.

Sau sự kiện ấy, anh bị bắt.

Những ngày bị giam cầm bắt đầu.

Dù phải đối diện với sự tra tấn và thẩm vấn khắc nghiệt, Lý Tự Trọng vẫn không tiết lộ những thông tin bí mật của tổ chức.

Người thanh niên vốn được đồng đội gọi thân mật là “Trọng Con” đã thể hiện một nghị lực khiến ngay cả những người trực tiếp giam giữ anh cũng phải kinh ngạc.

Một con người có thể nhỏ bé về vóc dáng, còn rất trẻ về tuổi đời, nhưng vẫn có thể mang trong mình một ý chí vô cùng mạnh mẽ.

CÂU NÓI CỦA TUỔI MƯỜI BẢY

Khi bị đưa ra xét xử, Lý Tự Trọng vẫn chưa đến tuổi trưởng thành.

Trong phiên tòa của chính quyền thực dân, luật sư bào chữa đề nghị xem xét tuổi trẻ của anh và cho rằng hành động của anh xuất phát từ sự thiếu suy nghĩ.

Nhưng Lý Tự Trọng đã khẳng định rằng mình hiểu rõ những việc đã làm và hoàn toàn ý thức được mục đích của bản thân.

Cũng tại phiên tòa ấy, anh đã để lại một câu nói được nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam ghi nhớ:

“Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác.”

Câu nói ấy gắn liền với hoàn cảnh lịch sử những năm 1930, khi nhiều người trẻ lựa chọn dấn thân đấu tranh cho độc lập dân tộc.

Đó không phải lời nói của một người đã trải qua nhiều thập niên cuộc đời.

Đó là lời khẳng định của một người thanh niên mới mười bảy tuổi.

Tuổi mười bảy, cái tuổi mà nhiều người vẫn đang khám phá bản thân, vẫn còn những bỡ ngỡ trước ngưỡng cửa trưởng thành.

Nhưng với Lý Tự Trọng, lý tưởng sống đã được xác định bằng một niềm tin mạnh mẽ.

Anh bị kết án tử hình.

Trong những ngày cuối cùng ở xà lim, người chiến sĩ trẻ vẫn giữ tinh thần kiên cường, tiếp tục động viên những người xung quanh.

Và chính trong hoàn cảnh ấy, câu chuyện anh đọc Truyện Kiều lại càng khiến chúng ta xúc động.

Một bên là những khắc nghiệt của nhà tù.

Một bên là tâm hồn trẻ vẫn hướng về văn chương, về lý tưởng và niềm tin.

Song sắt có thể giam giữ một con người, nhưng không thể dễ dàng giam giữ niềm tin và khát vọng của người ấy.

TUỔI MƯỜI BẢY DỪNG LẠI, NGỌN LỬA VẪN TIẾP NỐI

Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, Lý Tự Trọng bị thực dân Pháp xử tử tại Khám lớn Sài Gòn.

Anh hy sinh khi vừa tròn mười bảy tuổi.

Một cuộc đời quá ngắn ngủi.

Anh không còn cơ hội chứng kiến ngày đất nước giành được độc lập, không được nhìn thấy những thế hệ thanh niên lớn lên trong hòa bình, cũng không thể tiếp tục những ước mơ còn dang dở.

Nhưng sự hy sinh ấy đã trở thành một biểu tượng đẹp trong lịch sử phong trào thanh niên Việt Nam.

Tên anh được đặt cho nhiều ngôi trường, con đường và công trình tưởng niệm trên khắp đất nước.

Hơn chín thập niên đã trôi qua, những thế hệ học sinh hôm nay vẫn được nghe kể về anh, vẫn được học về tinh thần yêu nước và trách nhiệm của tuổi trẻ đối với Tổ quốc.

Là một giáo viên, mỗi khi nhìn những học sinh hồn nhiên trong lớp học, tôi lại nghĩ đến những giá trị bình yên mà các em đang được hưởng.

Các em được đến trường, được đọc sách, được vui chơi, được nuôi dưỡng ước mơ và được lớn lên trong tình yêu thương.

Những điều ấy có ý nghĩa biết bao khi đặt bên cạnh cuộc đời của những người đã hy sinh từ rất trẻ.

Tôi mong rằng khi nghe câu chuyện về Lý Tự Trọng, học sinh không chỉ nhớ đến một người anh hùng đã ngã xuống.

Tôi mong các em còn nhớ đến hình ảnh một cậu bé ham học, một người thanh niên có trách nhiệm và một con người vẫn giữ tình yêu dành cho văn chương trong những ngày gian khổ nhất.

Bởi lòng yêu nước hôm nay không nhất thiết phải được thể hiện bằng những hành động phi thường.

Lòng yêu nước có thể bắt đầu từ việc học tập nghiêm túc, sống trung thực, biết giữ lời hứa, biết yêu thương gia đình và sẵn sàng giúp đỡ những người xung quanh.

Một học sinh cố gắng vượt qua khó khăn trong học tập.

Một người trẻ không ngừng rèn luyện để trở thành công dân có ích.

Một thế hệ biết trân trọng quá khứ và có trách nhiệm với tương lai.

Tất cả đều có thể góp phần tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà cha anh để lại.

Lý Tự Trọng đã dừng lại ở tuổi mười bảy, nhưng những bài học từ cuộc đời anh không dừng lại ở năm 1931.

Và có lẽ, hình ảnh những trang Kiều giữa ngục tối chính là một lời nhắc nhở sâu sắc: trong bất cứ hoàn cảnh nào, con người cũng cần giữ gìn tri thức, nhân cách và niềm tin vào những điều tốt đẹp.

Có những ngọn lửa bùng lên rồi tắt. Nhưng cũng có những ngọn lửa, dù người thắp đã đi xa, vẫn tiếp tục soi sáng con đường của bao thế hệ.

Ngọn lửa mang tên Lý Tự Trọng là một ngọn lửa như thế.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Tuyên giáo Trung ương – Tỉnh ủy Hà Tĩnh – Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 110 năm ngày sinh đồng chí Lý Tự Trọng (2024).