LÝ TỰ TRỌNG – TUỔI MƯỜI BẢY VÀ MỘT CON ĐƯỜNG ĐÃ CHỌN

Mười bảy tuổi thường là khoảng thời gian của những trang vở còn dang dở, của những ước mơ vừa mới bắt đầu có hình hài. Nhưng trong lịch sử dân tộc, đã có một chàng trai dừng lại ở tuổi mười bảy, để rồi tên tuổi và lý tưởng của anh còn đi cùng tuổi trẻ Việt Nam qua rất nhiều thế hệ.

Người thanh niên ấy là Lý Tự Trọng.

Anh tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1914 trong một gia đình Việt kiều yêu nước tại Thái Lan, quê gốc ở Hà Tĩnh. Sinh ra xa quê hương nhưng từ nhỏ, Lý Tự Trọng đã được nuôi dưỡng trong môi trường của những người Việt Nam luôn hướng về đất nước. Năm 1926, khi mới mười hai tuổi, anh được lựa chọn đưa sang Quảng Châu học tập, được Nguyễn Ái Quốc và các nhà cách mạng tiền bối trực tiếp giáo dục, rèn luyện. Từ một thiếu niên xa quê, anh sớm bước vào con đường hoạt động cách mạng.

Giữa năm 1929, Lý Tự Trọng trở về nước.

Sài Gòn – Chợ Lớn lúc ấy là một đô thị đông đúc nhưng cũng là nơi bộ máy mật thám của thực dân hoạt động dày đặc. Giữa những con phố ấy, một chàng trai mới mười lăm tuổi đảm nhận công việc liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ và Trung ương, đồng thời tham gia vận động, tập hợp thanh niên tại các nhà máy và trường học để chuẩn bị xây dựng tổ chức thanh niên cộng sản.

Những công việc ấy không có tiếng súng mỗi ngày, nhưng hiểm nguy luôn hiện diện.

Một bức thư phải đến đúng địa chỉ.

Một cuộc gặp phải tuyệt đối bí mật.

Một người liên lạc phải có thể bước qua phố đông như một người bình thường, trong khi trên người mang theo những thông tin có thể khiến cả một tổ chức bị truy bắt nếu rơi vào tay địch.

Lý Tự Trọng sống những năm tháng tuổi thiếu niên của mình trong một hoàn cảnh như thế.

Tháng 2 năm 1931, tại Sài Gòn, trong một hoạt động tuyên truyền cách mạng, khi mật thám lao vào bắt người đang diễn thuyết, Lý Tự Trọng đã hành động để bảo vệ đồng chí của mình. Anh bị bắt ngay sau đó. Những ngày tù đày bắt đầu khi tuổi đời anh còn chưa đầy mười tám.

Thực dân Pháp dùng cả tra tấn lẫn dụ dỗ.

Nhưng điều khiến tên tuổi Lý Tự Trọng sống lâu hơn một bản án chính là thái độ của anh trước những người đang xét xử mình.

Tại tòa, người thanh niên chưa đến tuổi trưởng thành không xin giảm án, cũng không phủ nhận việc mình đã làm. Anh khẳng định mình hiểu hành động của mình và lựa chọn con đường ấy vì mục đích cách mạng. Từ phiên tòa ấy, lời khẳng định về “con đường của thanh niên” đã trở thành một trong những câu nói được nhiều thế hệ tuổi trẻ Việt Nam nhắc lại.

Có lẽ điều khiến câu chuyện ấy đặc biệt không chỉ nằm ở nội dung của lời nói, mà còn ở tuổi của người đã nói ra nó.

Mười bảy tuổi.

Một con người còn quá trẻ để trải nghiệm hết cuộc đời nhưng lại đủ trưởng thành để hiểu điều mình đang lựa chọn.

Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, thực dân Pháp bí mật đưa Lý Tự Trọng lên máy chém tại Khám Lớn Sài Gòn. Anh hy sinh khi mới mười bảy tuổi. Tư liệu của Trung ương Đoàn ghi lại rằng trong những giây phút cuối cùng, người chiến sĩ trẻ vẫn giữ khí phách của mình.

Cuộc đời Lý Tự Trọng nếu tính bằng thời gian là một cuộc đời rất ngắn.

Nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng đo một đời người bằng số năm đã sống.

Có những cuộc đời dài nhưng lặng lẽ trôi qua. Cũng có những cuộc đời chỉ dừng ở tuổi mười bảy mà để lại một câu nói đủ sức đi qua gần một thế kỷ.

Nhiều năm sau ngày Lý Tự Trọng hy sinh, hài cốt của anh được tìm thấy tại Thành phố Hồ Chí Minh và đưa về an táng tại quê hương Hà Tĩnh. Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng hôm nay trở thành một địa chỉ về nguồn của đoàn viên, thanh niên cả nước.

Từ một chàng trai trẻ hoạt động bí mật giữa Sài Gòn những năm ba mươi của thế kỷ trước, Lý Tự Trọng đã trở thành một cái tên gắn với lịch sử của Đoàn Thanh niên.

Nhưng sẽ là chưa đủ nếu chỉ nhớ đến anh như một nhân vật được ghi trong sách.

Điều đáng nhớ hơn nằm ở lựa chọn của một người trẻ.

Anh đã không có một tuổi thanh xuân dài.

Không có cơ hội nhìn thấy Cách mạng Tháng Tám.

Không được chứng kiến ngày đất nước giành độc lập.

Cũng không thể biết rằng nhiều thập niên sau, những thế hệ đoàn viên sẽ đứng trước chân dung mình trong các buổi lễ kết nạp Đoàn.

Nhưng tuổi mười bảy của Lý Tự Trọng đã không dừng lại vào ngày 21 tháng 11 năm 1931.

Nó tiếp tục được nhắc đến mỗi khi một người trẻ nghĩ về lý tưởng, trách nhiệm và con đường mình lựa chọn.

Bởi có những tuổi trẻ được nhớ không phải vì đã sống bao lâu, mà bởi trong những năm tháng ngắn ngủi ấy, người ta đã sống vì điều gì.