Lý Viết Mưu – sáu tháng quân ngũ và khối bộc phá trước lô cốt Đông Khê

Sáng ngày 18 tháng 9 năm 1950, lá cờ chiến thắng tung bay trên cứ điểm Đông Khê. Sau 54 giờ chiến đấu, quân đội ta đã đánh vỡ một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ Đường số 4 của thực dân Pháp.

Trong số những người nằm lại trước lô cốt Đông Khê có một chiến sĩ mới 16 tuổi. Anh nhập ngũ chưa đầy một năm, nhưng khối bộc phá được anh đưa tới lỗ châu mai đã góp phần mở đường cho đồng đội xông lên.

Người chiến sĩ ấy là Lý Viết Mưu, còn được gọi là Lý Văn Mưu.

Lý Viết Mưu sinh năm 1934 trong một gia đình người Tày tại xã Độc Lập, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng. Quê hương anh nằm trong vùng biên giới mà quân Pháp xây dựng thành một vành đai đồn bốt nhằm cô lập căn cứ Việt Bắc.

Tuổi thơ của Mưu vì thế trôi qua giữa những cuộc hành quân, bắt bớ và càn quét. Khi mới 13 tuổi, anh đã tham gia công tác thiếu niên ở địa phương, làm những việc phù hợp với sức mình để phục vụ kháng chiến.

Tháng 3 năm 1950, Lý Viết Mưu nhập ngũ. Khi ấy anh mới 16 tuổi. Anh được biên chế làm chiến sĩ bộ binh của Đại đội 675, Tiểu đoàn 251, Trung đoàn 174.

Chỉ sáu tháng sau, đơn vị của Mưu nhận nhiệm vụ tham gia Chiến dịch Biên giới Thu–Đông 1950. Mục tiêu mở màn là Đông Khê, một cứ điểm quan trọng nằm giữa Cao Bằng và Thất Khê trên Đường số 4.

Cụm cứ điểm Đông Khê được bảo vệ bằng lô cốt, hầm ngầm, hàng rào dây thép gai và các trận địa pháo. Lực lượng phòng thủ gồm quân lê dương cùng pháo 105mm và 57mm. Muốn tiến vào bên trong, bộ đội ta phải phá được hàng rào và dập tắt những hỏa điểm đang khống chế cửa mở.

Sáng 16 tháng 9 năm 1950, trận đánh bắt đầu. Pháo binh ta bắn vào các vị trí phòng ngự, sau đó bộ binh từ nhiều hướng tiến công. Nhưng quân Pháp dựa vào công sự vững chắc chống trả quyết liệt. Nhiều mũi xung kích bị chặn lại trước các lô cốt.

Trận đánh kéo dài sang ngày thứ hai. Từ chiều 17 tháng 9, Bộ chỉ huy điều chỉnh hướng đột phá, tập trung lực lượng đánh sâu vào khu trung tâm. Đại đội của Lý Viết Mưu tiếp tục tiến lên trong đội hình Trung đoàn 174.

Trước mặt anh là một lô cốt vẫn liên tục nhả đạn. Hỏa lực từ lỗ châu mai quét xuống cửa mở, khiến đội hình xung kích khó tiếp cận. Nếu không phá được hỏa điểm này, đồng đội phía sau sẽ tiếp tục thương vong và mũi tiến công có thể bị chặn đứng.

Lý Viết Mưu nhận khối bộc phá rồi lao lên.

Khoảng cách từ vị trí xuất phát đến lô cốt không dài, nhưng đó là một quãng đường hoàn toàn trống trải dưới làn đạn. Mưu trúng đạn và ngã xuống. Anh cố gượng dậy, tiếp tục ôm bộc phá tiến về phía trước.

Anh lại bị bắn trúng và thêm một lần gục xuống.

Người chiến sĩ 16 tuổi không quay lại. Anh ép mình sát mặt đất, dùng khuỷu tay và phần sức lực còn lại để kéo khối bộc phá tiến gần lô cốt. Từng đoạn ngắn một, Mưu đưa được khối thuốc nổ tới lỗ châu mai đang khạc lửa.

Khối bộc phá phát nổ, hỏa điểm của đối phương bị chế áp. Đồng đội từ phía sau lập tức xông lên, mở rộng cửa đột phá và đánh sâu vào trong cứ điểm.

Lý Viết Mưu hy sinh ngay trong trận đánh ấy, ngày 17 tháng 9 năm 1950. Cuộc đời anh dừng lại ở tuổi 16, sau khoảng sáu tháng đứng trong hàng ngũ quân đội.

Rạng sáng ngày 18 tháng 9, bộ đội ta đánh chiếm sở chỉ huy Đông Khê. Đến 10 giờ cùng ngày, trận đánh kết thúc. Quân ta loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 300 quân đối phương và thu toàn bộ vũ khí tại cứ điểm.

Việc mất Đông Khê khiến hệ thống phòng thủ của Pháp trên Đường số 4 bị chấn động. Cao Bằng rơi vào thế cô lập, buộc quân Pháp phải tổ chức rút lui và đưa lực lượng từ Thất Khê lên ứng cứu. Bộ đội ta nhờ đó có điều kiện tiêu diệt các binh đoàn của đối phương trong những trận đánh tiếp theo, đưa Chiến dịch Biên giới tới thắng lợi.

Chiến thắng đã khai thông tuyến biên giới Việt–Trung, phá vỡ thế bao vây căn cứ Việt Bắc và đưa cuộc kháng chiến chuyển sang một giai đoạn mới. Nhưng để có được bước ngoặt ấy, nhiều người lính đã không trở về từ trận mở màn Đông Khê.

Ngày 7 tháng 5 năm 1955, Lý Viết Mưu được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trong các tài liệu về Chiến dịch Biên giới, người ta thường nhắc tới những người lính Đông Khê như La Văn Cầu và Đại đội trưởng Trần Cừ. Bên cạnh họ còn có Lý Viết Mưu – người chiến sĩ trẻ đến mức nếu sống trong thời bình, anh có lẽ vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường.

Mưu không có nhiều năm quân ngũ để kể lại. Anh chỉ có sáu tháng làm người lính và một quãng đường rất ngắn trước lô cốt. Nhưng chính trên quãng đường đầy đạn ấy, một thiếu niên người Tày đã lựa chọn tiếp tục tiến lên sau mỗi lần gục xuống.

Ngày nay, Đông Khê đã trở thành một địa chỉ lịch sử. Tiếng súng không còn vang trên Đường số 4, nhưng tên Lý Viết Mưu vẫn nhắc người đến thăm rằng phía sau mỗi chiến thắng lớn là những con người rất trẻ, đã dùng phần đời chưa kịp sống của mình để mở đường cho đất nước đi tới tự do.