MÁ BẢY VÀ “KHO VŨ KHÍ DƯỚI LÒNG ĐẤT” Ở TRẢNG BÀNG

Thời kỳ lịch sử

1967–1968 – Giai đoạn chuẩn bị và Tổng tiến công, nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên chiến trường Tây Ninh – Sài Gòn.
PHẦN I – TRẢNG BÀNG, VÙNG ĐẤT Ở CỬA NGÕ SÀI GÒN

Những năm chiến tranh, Trảng Bàng là một địa bàn đặc biệt quan trọng ở phía tây bắc Sài Gòn.

Nơi đây nằm trên trục giao thông hướng về Tây Ninh và Campuchia, đồng thời là vùng tranh chấp quyết liệt giữa các lực lượng.

Nhưng Trảng Bàng không chỉ có những trận đánh ngoài mặt trận.

Ngay trong lòng thị trấn và các vùng dân cư, một mạng lưới cơ sở bí mật đã được hình thành.

Sau Đồng khởi 1960, lực lượng vũ trang thị trấn Trảng Bàng được tổ chức với tên gọi ban đầu là Đội Cảm tử Thị trấn, tiền thân của Đội Biệt động Trảng Bàng. Căn cứ của đội đặt tại khu vực bến Tắm Ngựa. Các chiến sĩ biệt động hoạt động ngay trong vùng địch kiểm soát, đánh vào đồn bốt, trụ sở và các mục tiêu quan trọng.

Đến những năm chuẩn bị cho Mậu Thân, yêu cầu đặt ra không chỉ là có người chiến đấu.

Phải có vũ khí.

Phải có nơi cất giấu.

Phải có những địa điểm đủ kín đáo để khi cần, vũ khí có thể được đưa ra phục vụ chiến đấu.

Và chính trong hoàn cảnh ấy, những gia đình như gia đình Má Bảy trở thành một phần của cuộc chiến.

Không mặc quân phục.

Không đứng trong đội hình.

Nhưng lại giữ một nhiệm vụ mà nếu thất bại, nhiều kế hoạch có thể bị ảnh hưởng.

Chú thích: Khu vực căn cứ Biệt động Trảng Bàng và vùng đất Trảng Bàng trong ký ức chiến tranh. Căn cứ biệt động Trảng Bàng được xác định là một di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.

Nguồn: Tư liệu về Căn cứ Biệt động Trảng Bàng; Báo Long An và tư liệu địa phương Tây Ninh.

PHẦN II – 45 TẤN VŨ KHÍ DƯỚI LÒNG ĐẤT

Có những kho vũ khí nằm trong căn cứ quân sự.

Có lính canh.

Có hàng rào.

Có những cánh cửa sắt.

Nhưng kho vũ khí ở Trảng Bàng lại hoàn toàn khác.

Theo các tài liệu về thế trận hậu cần phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, gia đình bà Nguyên, thường được gọi là Má Bảy, đã đào hầm chôn giấu tới 45 tấn vũ khí tại một vị trí chỉ cách nơi quân Mỹ đóng khoảng 1 km.

Bốn mươi lăm tấn.

Đó là một con số rất lớn.

Nhưng điều đáng kinh ngạc hơn không phải chỉ là số lượng.

Mà là nơi cất giấu.

Ngay trong một địa bàn mà đối phương hiện diện.

Một kho vũ khí lớn như vậy nếu bị phát hiện sẽ gây hậu quả nghiêm trọng.

Bởi vậy, để giữ được nó, điều quan trọng nhất chính là bí mật.

Người dân nhìn thấy một gia đình.

Những sinh hoạt bình thường.

Một căn nhà.

Một cuộc sống tưởng như không có gì đặc biệt.

Nhưng dưới lòng đất là một kho vũ khí phục vụ cho một cuộc tiến công lớn đang được chuẩn bị.

Đó là một trong những hình ảnh rõ nhất của thế trận chiến tranh nhân dân.

Người lính ngoài mặt trận cần vũ khí.

Và người dân phía sau phải tìm cách giữ cho vũ khí ấy tồn tại.

Không có những người âm thầm ấy, những đơn vị chiến đấu không thể có đầy đủ điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ.

Đến đầu năm 1968, theo một tài liệu của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, lực lượng cách mạng đã xây dựng được 19 lõm chính trị với 325 gia đình, 12 kho vũ khí và 400 điểm ém quân, phần lớn ở gần những mục tiêu dự kiến tiến công.

Trảng Bàng vì thế không chỉ là một địa danh trên bản đồ chiến sự.

Nó còn là một phần của hậu phương nằm ngay trong lòng vùng địch kiểm soát.

Và Má Bảy cùng gia đình mình là một mắt xích trong thế trận ấy.

Chú thích: Hình ảnh tư liệu về hệ thống hầm bí mật và hoạt động cất giấu vũ khí trong chiến tranh ở Tây Ninh; không khẳng định đây là chính căn hầm từng chứa 45 tấn vũ khí của gia đình Má Bảy.

Nguồn: Tư liệu về hậu cần phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

PHẦN III – MỘT GIA ĐÌNH GIỮ BÍ MẬT CHO CẢ CHIẾN TRƯỜNG

Trong những câu chuyện về chiến tranh, người ta thường nhớ đến người cầm súng.

Nhưng có những người không cầm súng mà vẫn đứng ở một vị trí vô cùng nguy hiểm.

Má Bảy là một trong số đó.

Điều đáng nói ở câu chuyện này là nguồn tư liệu không cung cấp đầy đủ những chi tiết đời thường về bà để chúng ta có thể dựng lại từng lời nói, từng đêm đào hầm hay từng cuộc đối thoại trong gia đình.

Vì vậy, không nên thêm thắt.

Chúng ta chỉ cần nhìn vào điều đã được xác nhận:

Một gia đình ở Trảng Bàng đã chôn giấu 45 tấn vũ khí.

Và nơi ấy chỉ cách vị trí quân Mỹ khoảng 1 km.

Khoảng cách ấy khiến câu chuyện trở nên đặc biệt.

Một cây số.

Nếu là thời bình, đó chẳng phải một khoảng cách đáng kể.

Nhưng trong chiến tranh, một cây số có thể là ranh giới giữa bí mật và bị phát hiện.

Một cuộc tuần tra.

Một lần kiểm tra.

Một người lạ xuất hiện.

Một dấu đất bất thường.

Bất cứ điều gì cũng có thể khiến bí mật dưới lòng đất bị lộ.

Nhưng kho vũ khí ấy vẫn được giữ.

Để rồi khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân bắt đầu, những kho vũ khí bí mật ở nhiều địa phương trở thành nguồn bảo đảm quan trọng cho lực lượng chiến đấu.

Đó là lúc chúng ta hiểu rằng chiến tranh không chỉ diễn ra ở nơi có tiếng súng.

Nó còn diễn ra trong những căn nhà mà bên ngoài vẫn có người sinh hoạt như bình thường.

Trong những con đường mà người dân vẫn đi lại.

Trong những hầm đất mà nếu không có niềm tin và sự che chở của người dân, rất khó giữ được bí mật.

Đằng sau một người lính có thể là cả một gia đình.

Đằng sau một trận đánh có thể là hàng trăm người âm thầm chuẩn bị.

Và đôi khi, một cái cuốc đào xuống đất cũng là một hành động của chiến tranh.

Không ồn ào.

Không có tiếng súng.

Nhưng có thể quyết định sự sống còn của cả một nhiệm vụ.

Chú thích: Tư liệu hình ảnh về lực lượng chiến đấu và nhân dân Trảng Bàng trong thời kỳ kháng chiến. Một trong các ảnh được lưu giữ tại Nhà truyền thống huyện Trảng Bàng là ảnh Trung đội Nữ pháo binh Trảng Bàng.

Nguồn ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Lạng Sơn dẫn lại ảnh do phóng viên Báo Tây Ninh chụp và lưu tại Nhà truyền thống huyện Trảng Bàng.

PHẦN IV – KHI NHỮNG KHO VŨ KHÍ BÍ MẬT BƯỚC VÀO CUỘC TỔNG TIẾN CÔNG

Đêm giao thừa Tết Mậu Thân.

Ở nhiều nơi trên miền Nam, những lực lượng đã chuẩn bị từ trước bắt đầu bước vào chiến đấu.

Sài Gòn trở thành một trong những trọng điểm.

Những mục tiêu quân sự, chính trị và đầu não bị tiến công.

Nhưng để các mũi tiến công có thể hoạt động, phía sau họ phải có một hệ thống hậu cần.

Vũ khí phải được đưa tới.

Đạn phải được chuyển đi.

Thương binh phải được tải về.

Người dân phải che chở cho những người đang chiến đấu.

Tài liệu của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ghi nhận các huyện đã thành lập đội cung cấp, ban quân lương, đội cứu thương, tải thương; nhiều gia đình đào hầm nuôi giấu thương binh và cất giấu vũ khí.

Trong hệ thống ấy, Trảng Bàng giữ một vị trí quan trọng.

Kho 45 tấn vũ khí của gia đình Má Bảy là một ví dụ đặc biệt cho thấy thế trận hậu cần có thể được xây dựng ngay sát nơi đối phương kiểm soát.

Không phải tất cả những người góp sức cho Mậu Thân đều xuất hiện trong những bức ảnh chiến đấu.

Có người chỉ làm nhiệm vụ vận chuyển.

Có người giữ kho.

Có người dẫn đường.

Có người nuôi giấu cán bộ.

Có người đào hầm.

Có người giữ bí mật.

Những người ấy có thể không bao giờ được nhắc tên trong những bản tổng kết trận đánh.

Nhưng họ góp phần làm nên khả năng chiến đấu của những đơn vị ở phía trước.

Và đó là lý do câu chuyện Má Bảy đáng được kể.

Bởi nếu chỉ kể về tiếng súng, chúng ta sẽ bỏ quên một phần rất lớn của lịch sử.

Phần lịch sử được tạo nên bởi những người dân bình thường.

6

Chú thích: Hình ảnh tư liệu về nhân dân và lực lượng tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại Tây Ninh; dùng để tái hiện bối cảnh lịch sử, không khẳng định là ảnh chụp tại kho vũ khí của gia đình Má Bảy.

Nguồn: VietnamPlus và các tư liệu về Xuân Mậu Thân 1968.

PHẦN V – BIỆT ĐỘNG TRẢNG BÀNG, NHỮNG NGƯỜI Ở LẠI TRONG LÒNG ĐỊCH

Câu chuyện về kho vũ khí không thể tách khỏi câu chuyện về lực lượng biệt động Trảng Bàng.

Đội Biệt động Trảng Bàng được hình thành từ Đội Cảm tử Thị trấn sau Đồng khởi 1960.

Trong suốt những năm chiến tranh, lực lượng này hoạt động ngay tại thị trấn và các vùng tranh chấp.

Theo tư liệu địa phương, từ khi thành lập đến ngày 30-4-1975, Đội Biệt động Trảng Bàng đã tự lực đánh 195 trận, gây nổ 2.700 trái gài và mìn tự tạo, diệt và làm bị thương 1.800 đối phương, thu 452 súng cùng nhiều tài liệu. Đây là số liệu được nguồn tư liệu địa phương ghi nhận.

Đằng sau những con số ấy là những con người sống giữa dân.

Họ có thể là người bán hàng.

Người lao động.

Người dân trong thị trấn.

Hoặc những thanh niên, học sinh tham gia hoạt động bí mật.

Một tư liệu gần đây của Báo Tây Ninh kể về phong trào học sinh Trảng Bàng: những đoàn viên trẻ tham gia làm cờ, treo cờ, in và rải truyền đơn, chuyển vũ khí và hoạt động trong lòng thị trấn.

Chiến tranh vì thế tạo ra một thế giới mà ranh giới giữa “mặt trận” và “đời sống” gần như bị xóa nhòa.

Ban ngày vẫn có chợ.

Có đường phố.

Có người dân đi lại.

Nhưng ban đêm có thể là một cuộc họp bí mật.

Một chuyến vận chuyển.

Một nhiệm vụ.

Một kho vũ khí dưới lòng đất.

Và những người biệt động phải sống giữa tất cả những điều đó mà không được để lộ thân phận.

Đó là một kiểu chiến đấu đòi hỏi không chỉ lòng dũng cảm.

Mà còn cần sự kiên nhẫn.

Sự kín đáo.

Và lòng tin giữa người với người.

Chú thích: Căn cứ Biệt động Trảng Bàng và không gian lưu giữ ký ức về lực lượng biệt động địa phương.

Nguồn: Báo Long An, tư liệu địa phương Trảng Bàng.

LỜI KẾT – KHO VŨ KHÍ KHÔNG CÓ TIẾNG SÚNG

Nếu chỉ nhìn vào một trận đánh, người ta dễ nghĩ chiến tranh được quyết định bởi những người cầm súng.

Nhưng câu chuyện Trảng Bàng cho chúng ta thấy một điều khác.

Có những trận đánh bắt đầu từ rất lâu trước khi tiếng súng vang lên.

Một gia đình đào một căn hầm.

Một người dân giữ một bí mật.

Một người vận chuyển một kiện hàng.

Một cơ sở cách mạng che chở cho một chiến sĩ.

Một nhóm biệt động lặng lẽ hoạt động ngay giữa thị trấn.

Tất cả những điều ấy hợp lại thành một thế trận.

Và ở Trảng Bàng, gia đình Má Bảy đã giữ dưới lòng đất 45 tấn vũ khí, ngay gần vị trí quân Mỹ đóng.

Không có tiếng nổ.

Không có khói lửa.

Không có hình ảnh một trận đánh để người đời sau dễ nhớ.

Chỉ có đất.

Một căn hầm.

Và một bí mật được giữ qua những ngày chiến tranh.

Có lẽ đó chính là điều xúc động nhất.

Bởi lịch sử không chỉ được viết bởi những người có tên trên chiến trường.

Nó còn được viết bởi những người âm thầm làm phần việc của mình và chấp nhận hiểm nguy mà không biết ngày mai lịch sử có nhắc đến mình hay không.

Má Bảy và gia đình bà có thể không đứng giữa một trận đánh.

Nhưng căn hầm chứa 45 tấn vũ khí ấy là một phần của câu chuyện Mậu Thân ở Trảng Bàng.

Và khi hôm nay chúng ta đứng trên một vùng đất đã trở lại với cuộc sống bình yên, có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là nơi ấy từng có bao nhiêu tiếng súng.

Mà là đã có bao nhiêu con người bình thường âm thầm góp sức để đi qua những năm tháng không bình thường ấy.

Đó cũng chính là tinh thần của “thời hoa lửa”:

Không chỉ nhớ những người đã chiến đấu ngoài mặt trận.

Mà còn nhớ những người đã giữ lửa ở phía sau.

Chú thích: Trảng Bàng hôm nay – vùng đất từng là một địa bàn chiến sự ác liệt, nay tiếp tục lưu giữ những di tích và ký ức về thời kỳ kháng chiến.

Nguồn: Tư liệu về Căn cứ Biệt động Trảng Bàng và lịch sử địa phương