Má Đào - chị nuôi phục vụ chính quyền vào những ngày đầu Cách mạng tháng Tám.

Nguyễn Thị Đào (1910–2003)

Quê mẹ Nguyễn Thị Đào ở huyện Xuân Lộc. Cách mạng tháng Tám thành công khi mẹ vừa ba mươi lăm tuổi. Được chồng là một cán bộ trong Ban kinh tài huyện Xuân Lộc giác ngộ, mẹ đã tham gia cách mạng, góp sức mình vào công việc bình dị: làm chị nuôi phục vụ chính quyền vào những ngày đầu Cách mạng tháng Tám.

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, vợ chồng mẹ đều bị thực dân Pháp bắt bớ, tù đày. Chồng mẹ là ông Lê Văn Pháp phải ở tù đến ba năm từ Long Khánh đến Chí Hòa rồi chuyển qua Phú Lợi. Ba năm ấy, mẹ đau khổ, buồn đau khi chồng hết nhà tù này đến nhà tù khác, thân thể mang nhiều thương tích mà địch dã man tra tấn bằng chày vồ (dùi cui). Di chứng của những lần bị tra tấn ấy mà chồng mẹ gánh chịu kéo dài sau những năm 50, cho đến khi chết trong bệnh tật.

Người con gái duy nhất của mẹ là Lê Thị Trường lại sớm giác ngộ cách mạng khi vừa tuổi 17 “bẻ gãy sừng trâu”, năm 1957 đã lên đường tham gia cách mạng, lúc này, gia đình mẹ chuyển về khu Rừng Lá, Căn cứ 4. Vốn đã bị nghi ngờ là gia đình Việt Cộng, giờ có con đi tham gia cách mạng, gia đình mẹ lại bị kẻ thù theo dõi, đe dọa. Để con yên lòng đi công tác và che mắt kẻ thù, mẹ đã dàn dựng cho đứa con thân yêu duy nhất của mình “bị cọp vồ”. Mẹ lấy đôi dép của con gái, đôi thùng gánh nước đem vất rải rác ở dòng suối của khu rẫy nhà và báo tin con gái đã mất tích, hẳn là cọp về vồ mất xác. Mẹ vật vờ khóc trong dàn cảnh tưởng tượng ấy, mẹ nén nỗi đau riêng bởi việc làm của mình chính là sự “khai tử” đứa con gái.

duy nhất đối với chính quyền ngụy, mà kẻ thù dày xéo để nó được hoài sống trong chính nghĩa của cách mạng.

Điều an ủi khi mẹ ở Bảo Vinh là còn các cháu ngoại, bà với cháu hủ hỉ với nhau qua từng ngày, bà trông tin con, cháu ngóng tin con mẹ. Thế nhưng, cuộc sống nào an lành, kẻ thù luôn tìm cách bắt cho được con của mẹ. Bao lần chúng bắt mẹ lên tra khảo, đánh đập nhưng mẹ vẫn vững niềm tin vào cách mạng.

Một kỷ niệm nữa về những ngày tháng ở Bảo Vinh là ngày mẹ gặp được con gái trong rừng. Địa bàn Bảo Vinh lúc này rất căng thẳng, có lúc, ta chiếm giữ, kiểm soát, song có lúc lại rơi vào tay giặc. Sự giành giật này kéo dài nhiều năm và kẻ thù đã đặt Bảo Vinh trong mục tiêu tìm diệt và bình định. Ý đồ của chúng nhằm tách dân ra khỏi vùng ta đang hoạt động, khống chế ngăn cản sự tiếp tế, đùm bọc che chở cán bộ của đồng bào với cách mạng. Một hôm, cán bộ cách mạng về trường học Bảo Vinh dạy các em hát, múa, trong đó có chị Trường con của mẹ làm cô giáo, còn cháu ngoại của mẹ là Lệ học trong lớp. Nhưng Lệ nào đâu biết đó là mẹ của mình. Đến khi cùng bà ngoại vào rẫy gặp chị Trường, Lệ reo lên nói với ngoại: “Bà ơi, hôm trước chị này có về bày cho con hát nè.” Vừa khóc vừa mừng, mẹ bảo: “Cha mẹ mày! Đó là mẹ của cháu đó chứ chị gì?”. Đó là lần cuối cùng chị Trường gặp lại mẹ và con gái của mình.

Một thời gian sau, chị Trường chuyển về công tác ở Túc Trưng (bấy giờ thuộc huyện Tân Phú) cùng với chồng là đồng chí Võ Tấn Vịnh. Đây là một trong những cán bộ nòng cốt của phong trào cách mạng ở Tân Phú. Mẹ yên lòng khi con gái cùng rể cùng một chí hướng, hết lòng phục vụ cho cách mạng. Nhiều lần, muốn được nhìn mặt con, mẹ và bà Sáu.

Bảo đã khăn đùm, khăn gói đi bộ hàng chục cây số để vào tận rừng Suối Nho thăm con. Gặp nhau, vừa mừng vừa khóc, mẹ lại khuyên con gái yên tâm lo công tác, mẹ ở nhà thay con nuôi bé Lệ. Con mẹ, năm 1965 được vinh dự đứng vào hàng ngũ của Đảng. Một quá trình phấn đấu đầy gian khổ nhưng phấn khởi, đã đem lại niềm vui sưởi ấm lòng mẹ ở quê nhà.

Năm 1968, chị Lê Thị Trường anh dũng hy sinh trong một đợt chống càn. Nhưng phải một năm sau, mẹ mới được con rể báo tin là chị Trường hy sinh. Người con gái duy nhất mất đi, mẹ khóc, đau hơn bao giờ hết. Để rồi mẹ lại thay con dồn hết tình thương vào cho cháu ngoại của mình.

Cháu của mẹ lại tiếp nối truyền thống của gia đình, tham gia vào lực lượng vũ trang cách mạng ở Long Khánh. Lúc này, Lệ mới 13 tuổi và là trinh sát nhỏ nhất của đội trinh sát vũ trang Long Khánh vào năm 1971. Những chiến công của đội trinh sát này có công của nữ anh hùng Hồ Thị Hương, Lê Thị Lệ cùng các đồng đội đã làm cho quân thù tại đây phải sủng sốt run sợ. Từ khi tham gia cho hoạt động mật, cho đến lúc bị lộ, Lệ đã tham gia những trận đánh diệt bọn thám sát E 52, diệt bọn ác ôn, đạt nhiều thành tích cao quý góp phần đưa đơn vị này lên bảng vàng: Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 1974, vì bị lộ, Lệ cùng bà ngoại thoát ly vào rừng cùng với cán bộ cách mạng, hoạt động cho đến ngày đất nước hoàn toàn giải phóng. Mẹ về sống với cháu ngoại ở khu phố Hiệp Phước, thị trấn Định Quán, huyện Định Quán (trước đây) cho đến lúc mất ngày 3/4/2003. Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 438/KTCTN ngày 24/4/1995.