“Má Mười” của vùng Vĩnh Phú Đông

Nguyễn Thị Mười sinh năm 1925 tại ấp Mỹ Trinh, xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long, tỉnh Bạc Liêu. Bà lớn lên trong một gia đình nông dân ở vùng đồng bằng sông nước Nam Bộ. Đây là vùng đất có cuộc sống gắn bó với ruộng đồng, kênh rạch và những cộng đồng làng xóm rất gần gũi.

Nhưng những năm tháng trưởng thành của bà diễn ra trong thời chiến.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng ác liệt, nhiều vùng nông thôn Nam Bộ trở thành địa bàn hoạt động của lực lượng cách mạng. Các cán bộ phải thường xuyên di chuyển để tránh bị phát hiện. Những người dân giúp đỡ họ cũng có thể phải đối mặt với nguy hiểm.

Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Mười tham gia công tác phụ nữ tại địa phương.

Bà còn được giao phụ trách Hội Mẹ chiến sĩ.

Cái tên “Má Mười” cũng bắt đầu được những người xung quanh gọi với sự thân mật và kính trọng.

Công việc của một người phụ trách Hội Mẹ chiến sĩ không nằm ở chiến trường trực tiếp.

Bà chăm lo cho các cán bộ và chiến sĩ những điều rất thiết thực.

Có khi là một bữa cơm.

Có khi là một bộ quần áo.

Có khi là nơi trú ẩn.

Có khi là thông tin về tình hình địa phương.

Những việc ấy nghe có vẻ nhỏ bé, nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh lại vô cùng quan trọng.

Một người lính đang hoạt động xa đơn vị cần người dân giúp đỡ.

Một cán bộ bị thương cần nơi nghỉ.

Một đơn vị đang hoạt động bí mật cần lương thực.

Một người đang bị truy tìm cần một ngôi nhà an toàn.

Má Mười chính là một trong những người sẵn sàng giúp đỡ.

Bà mở lòng với cán bộ, chiến sĩ và xem họ như những người con của mình.

Chính vì vậy, nhà của bà dần trở thành một địa điểm mà những người hoạt động cách mạng có thể tin tưởng.

Nhưng việc che chở cán bộ trong thời chiến là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm.

Nếu đối phương phát hiện, không chỉ người được che giấu gặp nguy hiểm mà cả gia đình người che giấu cũng có thể bị bắt.

Má Mười hiểu rõ điều đó.

Tuy nhiên, bà vẫn tiếp tục giúp đỡ.

Đối với bà, những cán bộ và chiến sĩ đang hoạt động cũng là những người đang bảo vệ quê hương.

Bà tin rằng giúp họ cũng chính là góp phần bảo vệ cộng đồng.

Trong nhiều năm, Má Mười âm thầm làm công việc ấy.

Bà không trực tiếp xuất hiện trong những trận chiến lớn.

Nhưng phía sau nhiều hoạt động của lực lượng cách mạng là những gia đình như gia đình bà.

Họ cung cấp lương thực.

Họ che giấu cán bộ.

Họ chăm sóc người bị thương.

Họ chấp nhận những nguy hiểm mà người ngoài có thể không nhìn thấy.

Chính những đóng góp âm thầm đó giúp lực lượng cách mạng duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Một sự việc nghiêm trọng xảy ra vào năm 1970.

Khi đó, đối phương tăng cường hoạt động bình định tại khu vực Vĩnh Hưng, một địa bàn mà lực lượng du kích gặp nhiều khó khăn trong việc hoạt động.

Má Mười vẫn tiếp tục dành nơi ở của gia đình để che chở cán bộ, chiến sĩ.

Ngày 22 tháng 4 năm 1972, theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, đối phương phát hiện nhà Má Mười đang nuôi giấu bốn du kích, trong đó có một xã đội trưởng bị thương chưa lành. Một lực lượng đối phương tiến vào nhà và phát hiện căn hầm bí mật.

Đây là thời điểm cực kỳ nguy hiểm.

Một căn hầm chứa nhiều cán bộ đang bị thương đồng nghĩa với việc nếu đối phương phát hiện đầy đủ, rất nhiều người có thể bị bắt.

Má Mười đứng trước một lựa chọn khó khăn.

Bà có thể tìm cách chạy đi để bảo vệ bản thân.

Nhưng bà đã chọn bảo vệ những người đang trú trong nhà mình.

Trong khoảnh khắc đó, Má Mười cùng gia đình tìm cách ngăn cản đối phương, tạo điều kiện để những người đang được che giấu có cơ hội thoát khỏi nguy hiểm.

Theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, bà đã trực tiếp chống trả và tìm cách bảo vệ những người bên dưới hầm. Sau một thời gian giằng co, bà bị bắn và hy sinh. Một người cháu nội và một người con dâu của bà cũng bị thương.

Sự hy sinh của Má Mười là một mất mát rất lớn.

Bà đã hy sinh không phải khi đang ở một trận địa hay trong một đơn vị quân đội.

Bà hy sinh ngay trong chính căn nhà của mình.

Đó là nơi bà từng nấu cơm cho cán bộ.

Là nơi bà từng chăm sóc những người bị thương.

Là nơi bà từng xem những chiến sĩ trẻ như con của mình.

Nhưng chính nơi ấy cuối cùng lại trở thành nơi bà hy sinh để bảo vệ họ.

Câu chuyện ấy khiến hình ảnh Má Mười trở nên đặc biệt.

Bà không có quân hàm cao.

Không chỉ huy một đơn vị lớn.

Không tham gia những chiến dịch nổi tiếng.

Nhưng bà đã làm một việc có ý nghĩa rất lớn: bảo vệ con người.

Nếu không có những gia đình sẵn sàng che chở, nhiều cán bộ và chiến sĩ hoạt động trong vùng địch kiểm soát rất khó duy trì.

Một lực lượng dù có tổ chức tốt đến đâu vẫn cần sự hỗ trợ của nhân dân.

Chính điều đó làm nên sức mạnh của phong trào cách mạng tại nhiều vùng nông thôn.

Má Mười là một trong những người dân đã đóng góp bằng chính cuộc sống của mình.

Câu chuyện của bà cũng cho thấy vai trò rất lớn của những người phụ nữ lớn tuổi trong chiến tranh.

Không phải ai tham gia kháng chiến cũng là thanh niên.

Có những người mẹ, người bà cũng tham gia bằng cách nuôi giấu cán bộ, chăm sóc thương binh và bảo vệ cơ sở.

Họ có một lợi thế đặc biệt: sự gần gũi với cộng đồng.

Một người mẹ có thể dễ dàng tạo cảm giác bình thường trong cuộc sống hàng ngày.

Nhưng phía sau cuộc sống bình thường đó có thể là cả một mạng lưới hỗ trợ cách mạng.

Má Mười chính là một hình ảnh tiêu biểu.

Bà dùng chính căn nhà và gia đình mình để giúp những người đang hoạt động.

Điều này đòi hỏi lòng tin rất lớn.

Bởi một khi đã quyết định che chở người khác, bà không thể biết trước mình sẽ phải trả giá như thế nào.

Nhưng bà vẫn lựa chọn.

Sau khi Má Mười hy sinh, nhân dân địa phương tiếp tục kể lại câu chuyện về bà.

Bà được nhớ đến không chỉ với tư cách một người phụ nữ có công mà còn như một người mẹ đã dành sự chăm sóc cho nhiều cán bộ, chiến sĩ.

Tên gọi “Má Mười” thể hiện sự gần gũi ấy.

Bà không chỉ là một cán bộ.

Trong ký ức của nhiều người, bà giống như một người mẹ của những người đang chiến đấu.

Năm 1978, Nguyễn Thị Mười được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sự ghi nhận ấy đến sau khi bà đã hy sinh nhiều năm.

Nhưng nó giúp những thế hệ sau hiểu rằng những người phụ nữ âm thầm bảo vệ cán bộ, chiến sĩ cũng có vị trí quan trọng trong lịch sử.

Câu chuyện Má Mười cũng khiến chúng ta nhìn cuộc chiến từ một góc khác.

Khi đọc về chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh và những người cầm súng.

Nhưng để một lực lượng có thể chiến đấu lâu dài, phía sau họ cần cả một xã hội hỗ trợ.

Có người trồng lúa.

Có người vận chuyển.

Có người chữa bệnh.

Có người che giấu cán bộ.

Có người nuôi thương binh.

Có người bảo vệ những người đang hoạt động.

Má Mười là một trong những người làm những công việc đó.

Bà không đứng ở tuyến đầu theo nghĩa thông thường, nhưng sự hy sinh của bà lại cho thấy “tuyến đầu” đôi khi có thể chính là ngôi nhà của một người dân.

Điều đó làm câu chuyện của bà khác biệt.

Câu chuyện của Má Mười cũng có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ ngày nay.

Bài học lớn nhất không phải là cách chiến đấu.

Đó là lòng nhân ái và trách nhiệm với người khác.

Bà đã coi những người xa lạ đang hoạt động vì quê hương như những người con cần được bảo vệ.

Trong cuộc sống hiện đại, tinh thần ấy có thể được thể hiện bằng những việc bình dị hơn: giúp đỡ người đang gặp khó khăn, biết bảo vệ người yếu thế và không quay lưng khi người khác cần sự hỗ trợ.

Má Mười đã làm điều đó trong một hoàn cảnh nguy hiểm hơn rất nhiều.

Một điều đáng suy ngẫm khác là bà đã hy sinh ngay trước những người mình bảo vệ.

Điều đó khiến câu chuyện không chỉ mang ý nghĩa về lòng dũng cảm mà còn về tình người.

Một người mẹ sẵn sàng đứng trước nguy hiểm để bảo vệ những người mà bà coi như con.

Đó là hình ảnh rất đẹp và cũng rất đau thương của những năm chiến tranh.

Ngày nay, quê hương Bạc Liêu đã thay đổi rất nhiều.

Những vùng đất từng là căn cứ và chiến trường nay trở lại với cuộc sống bình thường.

Nhưng những câu chuyện như Má Mười vẫn cần được kể lại.

Bởi nếu chỉ nhớ đến những trận đánh, chúng ta sẽ bỏ qua một phần quan trọng của lịch sử: những người dân bình thường đã góp phần bảo vệ và nuôi dưỡng phong trào cách mạng bằng chính cuộc sống của mình.

Nguyễn Thị Mười thuộc về những con người ấy.

Bà đã không có cơ hội sống trong những năm tháng hòa bình.

Nhưng tên tuổi bà vẫn được lưu giữ qua các tài liệu lịch sử và ký ức của nhân dân.

Má Mười – Nguyễn Thị Mười – là hình ảnh của một người mẹ Nam Bộ giàu lòng yêu thương và dũng cảm. Bà không trực tiếp chỉ huy chiến trường nhưng đã dùng chính ngôi nhà của mình để che chở cán bộ, chiến sĩ và cuối cùng hy sinh để bảo vệ họ. Câu chuyện của bà là một minh chứng rằng trong lịch sử, có những người anh hùng không cầm súng trên chiến trường nhưng vẫn góp phần rất lớn bằng lòng nhân hậu, sự hy sinh và trách nhiệm với cộng đồng.